Yapay zekâ uygulamalarında bir görevin bütün aşamalarını tek bir sistemin yerine getirmesi her zaman en uygun yöntem olmayabilir. Özellikle farklı veri kaynaklarının, araçların ve uzmanlıkların gerektiği işlerde birden fazla ajanın birlikte çalışması değerlendirilebilir.

Örneğin geçmiş çeyreğin satışlarını inceleyen bir uygulama; verilerin hazırlanması, hesaplamaların yapılması, grafiklerin oluşturulması ve sunumun düzenlenmesi için farklı ajanlardan yararlanabilir. Her ajan belirli bir sorumluluk üstlenirken ortaya çıkan bilgiler diğer aşamalarda kullanılır.

Bu noktada Agent-to-Agent, yani ajanlar arası iletişim yaklaşımı önem kazanır. Ancak kavramı doğru anlamak için genel iletişim yaklaşımı ile Agent2Agent adlı açık protokolü birbirinden ayırmak gerekir.

Agent-to-Agent ile Agent2Agent Protokolü Aynı Şey mi?

Agent-to-Agent, en geniş anlamıyla ajanların birbirleriyle iletişim kurmasını ifade eder. Bu iletişim, bir uygulamanın kendi mesajlaşma sistemiyle, API bağlantılarıyla veya ortak bir protokol üzerinden gerçekleştirilebilir.

Agent2Agent (A2A) Protocol ise bağımsız ajan sistemlerinin haberleşmesini standartlaştırmak için geliştirilmiş belirli bir açık protokoldür. Farklı ekiplerin ve üreticilerin geliştirdiği ajanlar arasında yetenek keşfi, görev devri ve çıktı paylaşımı için ortak yapılar sunar.

Dolayısıyla her ajanlar arası iletişim sistemi, A2A protokolünü kullanıyor değildir. Bir uygulamada birden fazla ajanın bulunması da tek başına protokole uyum sağlandığını göstermez.

Google tarafından 2025 yılında duyurulan Agent2Agent protokolü, daha sonra Linux Foundation çatısına taşınmıştır. Projenin resmî dokümantasyonu, temel amacını farklı teknolojilerle geliştirilen ajanların birlikte çalışabilmesi olarak tanımlar.

Yapay Zekâ Ajanları Neden Birbirleriyle İletişim Kurar?

Bir ajan, kullanıcının isteğini gerçekleştirmek için başka bir sistemin sahip olduğu bilgiye veya yeteneğe ihtiyaç duyabilir.

Örneğin müşteri destek ajanı, teslimat tarihini öğrenmek için lojistik ajanına başvurabilir. Lojistik ajanı ise kendi sistemindeki verileri değerlendirerek bir yanıt hazırlayabilir. Destek ajanının lojistik sisteminin bütün iç işleyişini bilmesi gerekmez.

Bu yaklaşımın değeri yalnızca görevleri bölmek değildir. Farklı ekiplerin yönettiği hizmetlerin, belirli sınırlar içinde birlikte çalışmasını da sağlar.

A2A protokolü, karşıdaki ajanın iç belleğinin veya araçlarının doğrudan paylaşılmasını gerektirmez. Ajanlar, dışarıya sundukları yetenekler üzerinden etkileşime girebilir. Böylece bir kuruluşun iç sistemleri tamamen açılmadan başka bir kuruluşla belirli bir iş yürütülebilir.

A2A ile Multi-Agent Arasındaki Fark Nedir?

Multi-Agent, birden fazla ajanın bulunduğu sistem mimarisini ifade eder. Ajanlar arası iletişim ise bu sistemde bilgilerin ve görevlerin nasıl aktarıldığıyla ilgilidir.

Bu ayrımı üç düzeyde düşünmek mümkündür:

Çok ajanlı bir sistemde bütün ajanların birbirleriyle doğrudan konuşması gerekmez. Bir koordinatör üzerinden iletişim kurulabilir veya görevler belirli bir sırayla aktarılabilir.

A2A protokolü de tek bir “ana ajan” yapısını zorunlu kılmaz. İşlerin planlanması ve ajanların seçilmesi, uygulamanın tasarımına bağlıdır. Protokol, bu tasarımın iletişim tarafını destekler.

A2A Nasıl Çalışır? Satış Analizi Örneği

Bir kullanıcının şu isteği verdiğini düşünelim:

“Geçen çeyreğin satışlarını incele, en fazla düşüş yaşayan ürün gruplarını belirle ve sunum taslağı hazırla.”

Bu iş için tasarlanan çok ajanlı bir uygulama aşağıdaki adımları izleyebilir.

1. Görevin Kapsamı Belirlenir

Önce hangi tarih aralığının, şubelerin ve ürün gruplarının inceleneceği netleştirilir. İadelerin hesaplamaya dahil edilip edilmeyeceği gibi ayrıntılar da sonucu etkiler.

Bu bilgiler belirlenmeden ajanlara görev dağıtmak, farklı varsayımlarla hazırlanmış ve birbiriyle uyuşmayan çıktılar doğurabilir.

2. Uygun Ajanlara İş Verilir

Veri hazırlama ajanı kayıtları düzenler. Analiz ajanı dönem karşılaştırmasını yapar. Sunum ajanı ise doğrulanmış sonuçları anlaşılır bir anlatıma dönüştürür.

Bu rollerin her biri mutlaka farklı bir dil modeli kullanmak zorunda değildir. Aynı model, farklı araçlar ve görev tanımlarıyla ayrı ajanlar içinde kullanılabilir.

3. Bağımlılıklar Yönetilir

Her iş aynı anda başlatılamaz. Grafik hazırlayan ajanın doğru çalışabilmesi için hesaplamaların tamamlanması gerekebilir.

Buna karşılık birbirinden bağımsız şubelerin ilk incelemeleri paralel yürütülebilir. Paralellik, görevler arasındaki ilişkiye göre planlanmalıdır.

4. Eksik Bilgi ve Hatalar Bildirilir

Bir ajan, satış kayıtlarının eksik olduğunu fark edebilir. Böyle bir durumda tahmin ederek ilerlemek yerine ek bilgi istemesi veya görevin neden tamamlanamadığını bildirmesi gerekir.

A2A’nın görev yaşam döngüsü, ek girdi gereksinimi ve başarısızlık gibi durumların ifade edilmesini destekler.

5. Sonuçlar Birleştirilir ve Kontrol Edilir

Çıktılar bir araya getirilirken kullanılan dönemler, hesaplama yöntemleri ve veri kaynakları karşılaştırılır. Sunumun görsel olarak düzgün olması, analizlerin doğru olduğu anlamına gelmez.

Hazırlanan taslak kullanıcıya sunulur. Başka kişilere gönderme gibi ek işlemler ise uygulamanın yetki ve onay kurallarına göre gerçekleştirilir.

Ajanlar Hangi Bilgileri Paylaşır?

Ajanlar arasındaki iletişim yalnızca doğal dilde yazılmış kısa mesajlardan oluşmaz. Görevin açıklaması, gerekli girdiler, kısıtlar, ilerleme durumu ve sonuçlar da aktarılabilir.

A2A protokolünde bu iletişim için kullanılan temel yapılar şunlardır:

• Agent Card: Ajanın yeteneklerini ve bağlantı bilgilerini açıklar.

• Message: İstek, açıklama veya yanıt gibi iletişim içeriğini taşır.

• Task: Durumu takip edilen işi temsil eder.

• Artifact: Görev sırasında ortaya çıkan rapor, dosya veya yapılandırılmış çıktıdır.

• Part: Mesajın veya çıktının metin, dosya referansı ya da veri gibi içerik parçasıdır.

Bu ortak yapılar, farklı sistemlerin gönderilen bilgiyi daha tutarlı biçimde işlemesine yardımcı olur. Ancak verilerin iş anlamının da açık olması gerekir. Örneğin “satış tutarı” ifadesinin vergi dahil mi, hariç mi olduğu protokol tarafından kendiliğinden çözülemez.

Agent Card Ajan Seçimini Nasıl Kolaylaştırır?

Agent Card, ajanın makine tarafından okunabilen tanıtım belgesidir. Hangi görevleri desteklediği, nasıl erişilebildiği ve hangi iletişim özelliklerini sunduğu bu belgede açıklanabilir.

Bir uygulama, bu bilgilerden yararlanarak raporlama için uygun bir ajanı belirleyebilir. Kurumsal kataloglar, bilinen hizmet adresleri veya önceden yapılandırılmış bağlantılar üzerinden Agent Card belgelerine ulaşılabilir.

Ancak yetenek bildirimi ile doğrulanmış başarı aynı şey değildir. “Finansal analiz yapabilir” açıklaması bulunan bir ajan, her analizde doğru sonuç verecek diye kabul edilmemelidir. Hizmetin performansı, örnek görevlerle ve gerçek kullanım koşullarında değerlendirilmelidir.

Görev Takibi Neden Gereklidir?

Bazı ajan etkileşimleri anlık yanıtlarla tamamlanabilir. Bazıları ise uzun süren veri işleme veya araştırma gerektirir. Uygulamanın bu iki durumu ayırt edebilmesi gerekir.

A2A’da bir hizmet, basit etkileşime doğrudan mesajla yanıt verebilir veya takip edilebilir bir görev oluşturabilir. Görev tamamlanabilir, iptal edilebilir, reddedilebilir ya da ek bilgi bekleyebilir.

Bu durum bilgileri, kullanıcının yalnızca belirsiz bir bekleme ekranıyla karşılaşmasını önlemeye yardımcı olur. Aynı zamanda uygulamanın alternatif bir adım seçmesini sağlar. Örneğin bir hizmet kullanılamadığında görev başka bir uygun sisteme yönlendirilebilir; bunun kuralları uygulama tarafından belirlenir.

A2A ile MCP Arasındaki Fark Nedir?

MCP — Model Context Protocol, yapay zekâ uygulamalarının araçlara ve veri kaynaklarına bağlanmasına odaklanır. A2A ise ayrı ajan sistemleri arasındaki etkileşimi düzenler.

Örneğin bir ajan, satış veritabanından bilgi almak için MCP bağlantısı kullanabilir. Elde ettiği verilerin incelenmesini başka bir uzman ajandan istemek için A2A üzerinden iletişim kurabilir.

Bu iki yaklaşım aynı uygulamada birlikte kullanılabilir. A2A, ajanlar arasındaki görev odaklı iletişimi; MCP ise ajanların kendi araçlarına ve kaynaklarına erişimini destekleyebilir.

Bununla birlikte bu ayrım, bütün yazılım tasarımlarını kesin çizgilerle ayıran bir kural değildir. Önemli olan, bağlantının ne amaçla kurulduğu ve hangi etkileşim özelliklerine ihtiyaç duyulduğudur.

Çok Ajanlı Sistemler Hangi Avantajları Sunabilir?

İyi tasarlanmış bir görev dağılımı, farklı uzmanlıkların aynı işte kullanılmasını sağlayabilir. Ayrı veri kaynaklarına erişen ajanlar, kendi sorumluluk alanlarında çalışarak ortak bir çıktı hazırlayabilir.

Bağımsız alt görevlerin paralel yürütülmesi de bazı işlerde süre avantajı oluşturabilir. Özellikle kapsamlı araştırmalarda farklı konuların aynı anda incelenmesi yararlı olabilir.

Anthropic’in çok ajanlı araştırma sistemi üzerine yayımladığı mühendislik değerlendirmesi, uygun görevlerde paralel araştırmanın faydasını anlatırken koordinasyon ve güvenilirlik sorunlarına da dikkat çekmektedir. Bu örnek, çok ajanlı yaklaşımın belirli araştırma işleri için yararlı olabileceğini gösterir; bütün görevlerde üstün olduğunu kanıtlamaz.

Ayrıca farklı ajanların görev sınırlarının açık olması, sistemin belirli parçalarının ayrı ayrı geliştirilmesini ve değerlendirilmesini kolaylaştırabilir.

Daha Fazla Ajan Her Zaman Daha İyi Sonuç Verir mi?

Hayır. Ajan sayısının artması, iletişim yükünü ve hesaplama maliyetini de artırabilir.

Bir ajan başka bir ajana görev aktarırken gerekli bağlamın bir kısmını kaybedebilir. Aynı araştırma birden fazla kez yapılabilir veya farklı ajanlar birbiriyle çelişen varsayımlar kullanabilir. Çıktıların birleştirilmesi de ayrıca iş gerektirir.

Bu nedenle basit bir talebi çok sayıda ajana bölmek, tek ajanlı bir çözümden daha yavaş ve pahalı olabilir. Anthropic’in uygulama deneyimi de çok ajanlı sistemlerde kaynak kullanımı, görev dağılımı ve değerlendirme tasarımının önemini ortaya koymaktadır.

Ajan sayısı bir başarı ölçütü değildir. Asıl ölçüt, belirli bir görevin ne kadar doğru, tutarlı, hızlı ve kabul edilebilir maliyetle tamamlandığıdır.

Güvenlik ve Yetkilendirme Nasıl Ele Alınmalı?

Ajanlar birbirleriyle iletişim kurarken hangi verilere erişebilecekleri ve hangi işlemleri gerçekleştirebilecekleri sınırlandırılmalıdır.

Bir destek ajanının müşterinin teslimat durumunu okuyabilmesi, ödeme bilgilerini değiştirme yetkisine sahip olması gerektiği anlamına gelmez. Benzer şekilde rapor hazırlama yetkisi, raporu dışarıdaki kişilere gönderme yetkisiyle aynı değildir.

A2A’nın kurumsal uygulama rehberi, güvenli iletişim ve mevcut kimlik doğrulama mekanizmalarıyla entegrasyon gibi konuları ele alır. Ancak uygulama sahiplerinin erişim kontrollerini doğru kurması gerekir.

Başka bir ajandan gelen çıktı da otomatik olarak doğru veya yetkili kabul edilmemelidir. Bir metnin içindeki talimatların, kullanıcının belirlediği görev sınırlarını değiştirmesine izin verilmemesi; veri paylaşımının gerekli kapsamla sınırlı tutulması önemlidir.

Ajanlar Arası İletişim Nerelerde Değerlendirilebilir?

Ajanlar arası iş birliği, farklı sistemlerin veya uzmanlıkların bir araya gelmesini gerektiren süreçlerde değerlendirilebilir.

Kurumsal raporlama: Satış, stok ve operasyon verilerinin ortak raporda birleştirilmesi.

Müşteri hizmetleri: Genel destek ile teslimat, fatura ve teknik destek hizmetlerinin koordinasyonu.

Yazılım geliştirme: Kod inceleme, test sonuçlarını yorumlama ve dokümantasyon görevlerinin paylaşılması.

Tedarik süreçleri: Tekliflerin toplanması, teslimat bilgilerinin karşılaştırılması ve uygun seçeneklerin raporlanması.

Araştırma: Farklı alt konuların incelenmesi ve kaynaklarla desteklenen ortak bir değerlendirme hazırlanması.

Bunlar olası kullanım senaryolarıdır. Sağlık, finans veya robotik gibi alanlarda uygulanacak sistemlerin ayrıca alanlarına özgü doğruluk, güvenlik ve sorumluluk gereksinimlerini karşılaması gerekir. Genel bir ajan iletişim protokolü, bu gereksinimlerin tamamını çözmez.

A2A’nın Geleceğini Neler Belirleyecek?

Farklı üreticilerin ajanlarının birlikte çalışabilmesi, açık iletişim protokollerine duyulan ilgiyi artırmaktadır. Ancak gelecekte bütün sistemlerin aynı protokolü kullanacağını kesin biçimde söylemek mümkün değildir.

A2A’nın benimsenmesinde geliştirici araçlarının kalitesi, sürüm uyumluluğu, mevcut sistemlere entegrasyon kolaylığı ve gerçek iş ihtiyaçları belirleyici olacaktır. Resmî proje, farklı teknoloji altyapıları arasında ortak iletişim sağlama amacıyla geliştirilmektedir.

İşletmeler açısından önemli olan, kullanılan ajanların sayısından çok aralarındaki iş bölümünün açık olmasıdır. Görev kapsamı, veri akışı ve sonuç denetimi doğru tasarlandığında ajanlar arası iletişim, karmaşık süreçlerin yönetilmesine katkı sağlayabilir.

Sık Sorulan Sorular

A2A bir yapay zekâ modeli mi?

Hayır. Agent-to-Agent genel olarak ajanlar arası iletişimi ifade eder. Agent2Agent Protocol ise bu iletişimi standartlaştıran belirli bir açık protokoldür.

Her çok ajanlı sistem A2A protokolünü kullanır mı?

Hayır. Çok ajanlı sistemler farklı iletişim yöntemleri kullanabilir. A2A protokolü bunlardan biridir.

Ajanların farklı dil modelleri kullanması mümkün mü?

Evet. Uyumlu iletişim arayüzleri bulunduğunda ajanların aynı model veya geliştirme altyapısını kullanması gerekmez.

A2A ile MCP birlikte kullanılabilir mi?

Evet. Bir ajan araç ve kaynak erişimi için MCP’den, diğer ajanlarla etkileşim için A2A’dan yararlanabilir.

Ajanlar birbirlerinin hatalarını otomatik olarak düzeltir mi?

Hayır. Bunun için ayrıca doğrulama ve değerlendirme mekanizmaları gerekir. Aynı yanlış bilgi, kontrol edilmediğinde birden fazla ajan tarafından tekrar edilebilir.

Tek ajanlı sistemler yetersiz mi?

Hayır. Birçok görev tek bir ajan ve uygun araçlarla daha sade biçimde çözülebilir. Çok ajanlı yaklaşım, görev yapısı ve ihtiyaçlar bunu gerektirdiğinde değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

Agent2Agent Protocol resmî dokümantasyonu, Google Developers Blog A2A duyurusu, Linux Foundation’a geçiş açıklaması, A2A Core Concepts, Agent Discovery, Life of a Task, Enterprise Features, A2A and MCP karşılaştırma rehberi, Anthropic How We Built Our Multi-Agent Research System.

Editör Notu

Bu içerik, kamuya açık teknoloji kaynakları, resmî protokol dokümantasyonu ve mühendislik değerlendirmelerinden yararlanılarak hazırlanmış bir araştırma ve değerlendirme yazısıdır. İçerikte yer alan görüşler editoryal yorum niteliğindedir. Agent-to-Agent iletişim yaklaşımları ve çok ajanlı yapay zekâ sistemleri gelişmeye devam ettiğinden, teknik uygulamalarda güncel dokümantasyonun ve kullanılan protokol sürümünün kontrol edilmesi önerilir.