A2A (Agent2Agent) Protokolü Nedir? Yapay Zekâ Ajanları Birbirleriyle Nasıl Haberleşiyor?

Yapay zekâ ajanları, kullanıcı taleplerini değerlendirerek araçlardan yararlanabilen ve belirli görevleri yerine getirebilen sistemlerdir. Ancak her ajanın aynı verilere, araçlara veya uzmanlığa sahip olması gerekmez. Bir ajan satış verilerini analiz ederken başka bir ajan stok durumunu inceleyebilir, üçüncü bir ajan ise ortaya çıkan bilgileri rapora dönüştürebilir.

Bu sistemler farklı altyapılarda geliştirildiğinde iletişim kurmak zorlaşabilir. Görevin nasıl iletileceği, ilerlemenin nasıl takip edileceği ve sonucun hangi biçimde paylaşılacağı için ortak kurallara ihtiyaç duyulur.

Agent2Agent, kısaca A2A, bu ihtiyaca yönelik açık bir iletişim protokolüdür. Google tarafından 9 Nisan 2025’te duyurulmuş, Haziran 2025’te Linux Foundation çatısına taşınmıştır. Amaç, farklı üreticilerin ajanları arasında birlikte çalışabilirliği geliştirmektir.

A2A Protokolü Nedir?

A2A, bağımsız ajan sistemlerinin birbirleriyle iletişim kurabilmesi için mesajların, görevlerin ve çıktıların nasıl temsil edileceğini tanımlar.

Bir ajan, başka bir ajanın sunduğu yetenekleri inceleyebilir, ona istek gönderebilir ve yürütülen işin durumunu takip edebilir. Karşıdaki sistemin hangi dil modelini kullandığını veya araçlarını nasıl yönettiğini bilmesi şart değildir.

Bu özellik, kurumlar arası iş birliği açısından önemlidir. Örneğin bir şirketin satın alma ajanı, tedarikçinin ajanından teslimat seçeneklerini isteyebilir. İki taraf, kendi iç sistemlerini bütünüyle açmadan belirlenen kapsamda bilgi alışverişi yapabilir.

A2A, ajanların iç belleğini veya bütün araçlarını ortak kullanıma açan bir yapı değildir. İletişim, dışarıya sunulan hizmetler ve izin verilen etkileşimler üzerinden gerçekleşir.

A2A Ne Yapar, Neyi Uygulamaya Bırakır?

A2A’yı, bütün işi kendi başına planlayan bir yönetici yazılım gibi düşünmemek gerekir. Protokol iletişim kurallarını sağlar; hangi ajanın seçileceği ve görevin nasıl bölüneceği uygulamanın tasarımına bağlıdır.

Örneğin bir raporlama sisteminde şu kararların ayrıca verilmesi gerekir:

• Hangi verilerin kullanılacağı.

• Hangi ajana hangi işin gönderileceği.

• İşlerin hangi sırayla yürütüleceği.

• Çıktıların nasıl doğrulanacağı.

• Hangi işlemlerde kullanıcı onayı isteneceği.

A2A, bu iş akışındaki ajanlar arasında ortak bir iletişim biçimi sunar. Ancak iletişimin standart olması, görevin doğru planlandığını veya sonucun doğru olduğunu tek başına göstermez.

Bu ayrım, çok ajanlı sistemleri değerlendirirken önemlidir: Haberleşme protokolü, iş akışı yönetimi ve sonuç denetimi birbirini tamamlayan farklı katmanlardır. A2A’nın resmî dokümantasyonu da protokolü ajanlar arasındaki etkileşim, görev yönetimi ve veri paylaşımı üzerinden tanımlar.

Agent Card Nedir?

Ajanların birlikte çalışabilmesi için önce karşı tarafın ne yapabildiğini öğrenmesi gerekir. A2A’da bu amaçla Agent Card adı verilen yapı kullanılır.

Agent Card, ajanın makine tarafından okunabilen tanıtım belgesidir. JSON biçimindeki bu belge; ajanın açıklaması, hizmet adresi, becerileri ve desteklediği iletişim özellikleri gibi bilgileri içerir.

Örneğin bir stok analiz ajanının kartında şu bilgiler bulunabilir:

• Stok hareketlerini inceleyebildiği.

• Ürün veya şube bazında analiz sunabildiği.

• Hangi veri biçimlerini kabul ettiği.

• Sonucu hangi biçimde döndürebildiği.

• Hizmete erişmek için gereken kimlik doğrulama yöntemi.

Agent Card, uygun ajanı belirlemeye yardımcı olur. Ancak bir yeteneğin kartta yazması, o yeteneğin bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez. Üretim ortamında hizmetin güvenilirliği ve çıktı kalitesi ayrıca değerlendirilmelidir.

Ajanlar Birbirlerini Nasıl Bulur?

A2A, ajanların kendilerini ortak bir biçimde tanıtmasını sağlar; bütün ajanların kayıtlı olduğu tek bir küresel rehber zorunlu kılmaz.

Bir uygulama, Agent Card belgesine bilinen bir internet adresinden ulaşabilir. Kurumsal bir ajan kataloğu kullanılabilir veya hizmet adresleri önceden yapılandırılabilir. Kullanılacak yöntem, sistemin dış dünyaya açık olup olmamasına ve güvenlik gereksinimlerine göre değişir.

Örneğin şirket içindeki finans ajanının herkes tarafından bulunabilmesi istenmeyebilir. Buna karşılık bir seyahat hizmetinin ajanı, farklı uygulamalar tarafından keşfedilmeye açık olabilir.

Bu nedenle ajanı bulmak, ona erişim yetkisi kazanmakla aynı şey değildir. Keşif, kimlik doğrulama ve yetkilendirme ayrı aşamalardır.

A2A’nın Temel Bileşenleri Nelerdir?

Protokolde kullanılan bazı kavramlar, iletişimin nasıl düzenlendiğini anlamayı kolaylaştırır.

Kavram	Anlamı	Örnek
Agent Card	Ajanın yeteneklerini ve bağlantı bilgilerini açıklayan belge	Satış analizi hizmetinin tanıtımı
Message	İletişimde gönderilen mesaj	“Eylül ayını ağustosla karşılaştır.”
Task	Durumu takip edilebilen iş birimi	Aylık satış raporunun hazırlanması
Part	Mesaj veya çıktının içerik parçası	Metin, dosya referansı veya yapılandırılmış veri
Artifact	Görev sırasında üretilen çıktı	Rapor, grafik veya veri tablosu

Bir mesajın yalnızca düz metinden oluşması gerekmez. Dosya referansı veya yapılandırılmış veri de taşınabilir. Artifact ise mutlaka indirilebilir bir dosya değildir; uygulamanın kullanabileceği bir veri çıktısı da olabilir.

A2A Nasıl Çalışır? Satış Raporu Örneği

Bir kullanıcının şu isteği verdiğini düşünelim:

“Bu ayın satışlarını geçen ayla karşılaştır, stok sorunlarını belirle ve yönetim için rapor taslağı hazırla.”

Bu görev için tasarlanmış bir uygulama aşağıdaki akışı izleyebilir:

1. İstek netleştirilir.
Dönem, şubeler, ürün grupları ve kullanılacak veriler belirlenir. Eksik bilgi varsa kullanıcıdan açıklama istenir.

2. Uygun ajanlar belirlenir.
Satış analizi ve stok incelemesi yapabilen ajanların yetenekleri kontrol edilir.

3. İşler ilgili ajanlara gönderilir.
Satış ajanından dönem karşılaştırması, stok ajanından ürün bulunurluğu analizi istenir. Birbirinden bağımsız işler aynı anda yürütülebilir.

4. İlerleme takip edilir.
Bir ajan verinin eksik olduğunu bildirebilir; diğeri analizini tamamlayabilir. Uygulama bu durumları ayrı ayrı izler.

5. Çıktılar değerlendirilir.
Raporlama aşamasında tarih aralıkları, para birimleri ve hesaplamaların tutarlılığı kontrol edilir.

6. Rapor kullanıcıya sunulur.
Taslak hazırlanır. Raporun başkalarına gönderilmesi gibi ek işlemler, uygulamanın yetki ve onay kurallarına göre yürütülür.

Bu, A2A ile kurulabilecek örnek bir iş akışıdır. Protokol bütün sistemlerin tek bir “ana ajan” tarafından yönetilmesini zorunlu kılmaz.

Görevlerin Durumu Nasıl Takip Edilir?

Ajanlar arasındaki her etkileşim uzun süren bir görev oluşturmaz. Basit bir soru doğrudan mesajla yanıtlanabilir. Daha kapsamlı bir iş için ise durumu takip edilen bir Task oluşturulabilir.

Görev ilerlerken ek bilgi veya yetkilendirme gerekebilir. İş tamamlanabilir, reddedilebilir, iptal edilebilir ya da başarısız olabilir. Bu durumların açıkça ifade edilmesi, uygulamanın sonraki adımı belirlemesini sağlar.

A2A’da ilişkili etkileşimlerin bir arada tutulması için bağlam tanımlayıcıları da kullanılır. Böylece aynı çalışma kapsamında birden fazla görev ve mesaj ilişkilendirilebilir. Ancak ortak bir bağlam kimliği, bütün ajanların otomatik olarak aynı bilgiye veya belleğe sahip olduğu anlamına gelmez.

Desteklenen özelliklere göre uygulamalar, ilerlemeyi sorgulayabilir veya güncellemeleri akış üzerinden alabilir. Uzun süren işlerde bildirim mekanizmaları da kullanılabilir. Hangi yöntemin desteklendiği, karşıdaki hizmetin yeteneklerine bağlıdır.

A2A ile MCP Arasındaki Fark Nedir?

MCP — Model Context Protocol, yapay zekâ uygulamalarının araçlara ve veri kaynaklarına bağlanmasını standartlaştırır. A2A ise ayrı ajan sistemleri arasındaki görev odaklı etkileşime odaklanır.

Başlık	MCP	A2A
Temel odak	Araç ve kaynak erişimi	Ajanlar arası iş birliği
Örnek kullanım	Veritabanından satış verisi almak	Uzman ajandan satış analizi istemek
Etkileşim	Bir yeteneği veya kaynağı kullanmak	İşi başka bir ajanla yürütmek
Birlikte kullanım	Ajan kendi araçlarına erişir	Ajan diğer ajanlarla haberleşir

Örneğin stok ajanı, şirket veritabanına MCP üzerinden erişebilir. Ardından hazırladığı analizi başka bir ajana A2A üzerinden iletebilir.

Bu ayrım, bütün olası uygulamaları katı biçimde sınıflandıran bir sınır değildir. Ancak protokollerin temel amaçlarını anlamak için yararlıdır. Resmî A2A dokümantasyonu, iki yaklaşımı birbirini tamamlayan yapılar olarak ele alır.

A2A Kullanmak Güvenliği Garanti Eder mi?

A2A, mevcut kurumsal güvenlik mekanizmalarıyla birlikte çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Ancak protokole uyum, tek başına güvenli bir sistem oluşturmaz.

Üretim ortamında iletişimin korunması, çağrıyı yapan tarafın kimliğinin doğrulanması ve hangi işlemlere izin verildiğinin kontrol edilmesi gerekir. Resmî dokümantasyon; HTTPS, kimlik doğrulama ve sunucu tarafında erişim kontrolü gibi konuları ele alır.

Kimlik doğrulama, isteği kimin yaptığını belirler. Yetkilendirme ise o tarafın ne yapabileceğini sınırlar. Bir ajanın stok bilgisi okuyabilmesi, sipariş oluşturmasına da izin verildiği anlamına gelmemelidir.

Uygulama tasarımında alınan sonuçların da değerlendirilmesi gerekir. Başka bir ajandan gelen metin, kendi başına işlem yapma yetkisi oluşturmaz. Özellikle ödeme, veri silme veya dışarıya bilgi gönderme gibi işlemlerde görev kapsamı açık tutulmalıdır.

A2A Hangi Alanlarda Kullanılabilir?

A2A için uygun senaryolar, farklı uzmanlıkların veya ayrı kurumsal sistemlerin bir araya gelmesini gerektiren işlerdir.

Kurumsal raporlama: Satış, stok ve finans ajanları belirli bir rapor için çıktı paylaşabilir.

Müşteri hizmetleri: Genel destek ajanı, faturalandırma veya teslimat konusunda başka bir uzman ajana başvurabilir.

Yazılım geliştirme: Kod inceleme, test sonuçlarını yorumlama ve dokümantasyon hazırlama görevleri ayrı ajanlar arasında paylaşılabilir.

Tedarik ve lojistik: Farklı kuruluşların ajanları stok durumu, teslimat seçenekleri veya teklif bilgileri üzerinde iletişim kurabilir.

Bunlar olası uygulama örnekleridir. Bir sektörün A2A’dan yararlanabilmesi, o sektörde bütün kuruluşların protokolü kullanmaya başladığı anlamına gelmez. Ayrıca robotik gibi alanlarda A2A üst düzey görev koordinasyonuna katkı sunabilse de gerçek zamanlı hareket kontrolünün bütün gereksinimlerini tek başına karşılayan bir protokol olarak görülmemelidir.

Çok Ajanlı Sistemler Her Zaman Daha Verimli midir?

Birden fazla ajan kullanılması, her görevin daha hızlı veya daha doğru tamamlanacağını garanti etmez. Ajanlar arasında mesajlaşma, bağlam aktarımı ve sonuçları birleştirme ek maliyet oluşturabilir.

Basit bir işin gereksiz biçimde bölünmesi, tek bir ajanın yapabileceği işlemi yavaşlatabilir. Bir ajan yanlış varsayım üretirse diğer ajanlar bu hatayı devam ettirebilir. Birden fazla çıktının bulunması da bağımsız doğrulama yapıldığı anlamına gelmez.

Bu nedenle çok ajanlı yaklaşımın yararı, görevlerin gerçekten ayrılabildiği ve farklı uzmanlıkların değer kattığı durumlarda değerlendirilmelidir. Süre, maliyet ve çıktı kalitesi birlikte ölçülmelidir.

A2A’nın Geleceği Nasıl Şekillenebilir?

Açık bir protokol, farklı üreticilerin sistemlerini bağlamak için ortak bir başlangıç noktası sunar. Linux Foundation çatısındaki geliştirme modeli de A2A’nın tek bir şirketin ürünüyle sınırlı kalmadan ilerlemesini amaçlar.

Ancak A2A’nın gelecekte bütün ajan sistemlerinin tek standardı olacağını kesin biçimde söylemek mümkün değildir. Benimsenme; uygulamaların ihtiyaçlarına, geliştirici araçlarına, sürüm uyumluluğuna ve işletmelerin entegrasyon tercihlerine bağlı olacaktır.

A2A’nın değeri, ajanların yalnızca mesaj gönderebilmesinde değil; görevlerin ve çıktıların farklı sistemler tarafından daha tutarlı biçimde anlaşılmasına katkı sunmasında aranmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

A2A bir yapay zekâ modeli mi?

Hayır. A2A, ajanlar arasındaki iletişimi tanımlayan bir protokoldür. Kendi başına metin üreten veya karar veren bir model değildir.

A2A kullanmak için bütün ajanların aynı modeli kullanması gerekir mi?

Hayır. Ajanların iç teknolojileri farklı olabilir. İletişim kurabilmeleri için uyumlu bir A2A arayüzü sunmaları ve erişim koşullarını karşılamaları gerekir.

Agent Card bir güvenilirlik sertifikası mı?

Hayır. Ajanın yeteneklerini ve bağlantı bilgilerini açıklayan bir belgedir. Hizmetin doğruluğunu veya güvenilirliğini tek başına kanıtlamaz.

A2A, MCP’nin yerine mi geçer?

Hayır. Temel odakları farklıdır ve aynı sistemde birlikte kullanılabilirler.

Her yapay zekâ uygulamasında A2A gerekli mi?

Hayır. Tek bir uygulama içindeki basit araç çağrıları için farklı çözümler yeterli olabilir. A2A özellikle ayrı ajan hizmetlerinin iş birliği yapması gereken durumlarda değerlendirilebilir.

Kaynaklar

Google Developers Blog A2A duyurusu, Google Cloud’un A2A’yı Linux Foundation’a devretme açıklaması, A2A Protocol resmî dokümantasyonu, Core Concepts, Agent Discovery, Life of a Task, Enterprise Features, Streaming and Asynchronous Operations, A2A and MCP karşılaştırma rehberi.

Editör Notu

Bu içerik, kamuya açık teknoloji kaynakları ve resmî protokol dokümantasyonundan yararlanılarak hazırlanmış bir araştırma ve değerlendirme yazısıdır. İçerikte yer alan görüşler editoryal yorum niteliğindedir. A2A ve çok ajanlı yapay zekâ sistemleri gelişmeye devam ettiğinden teknik uygulamalarda kullanılan protokol sürümünün ve güncel dokümantasyonun kontrol edilmesi önerilir.