Blockchain ağları büyüdükçe aynı soruyla karşılaşıyor: Çok sayıda insan, ortak bir sistemi aynı anda nasıl kullanabilir?

İşlem kapasitesinin sınırlı kalması, yoğun dönemlerde beklemeyi ve ücretleri artırabilir. Buna karşılık kapasiteyi yükseltmek de daha güçlü donanım, gelişmiş ağ altyapısı ve karmaşık yazılım gerektirebilir.

Anatoly Yakovenko, bu soruna mühendislik odaklı bir yaklaşım getirdi. Solana’nın çıkış noktası, dağıtık bir ağın koordinasyonunu ve işlem yürütme biçimini daha verimli hale getirmekti.

Proje böylece yalnızca yeni bir kripto varlık sunmakla kalmadı; blockchain performansının nasıl ölçülmesi gerektiğine ilişkin tartışmaları da büyüttü.

Qualcomm’dan Blockchain Tasarımına

Anatoly Yakovenko, Ukrayna doğumlu bir yazılım mühendisi ve Solana’nın kurucularından biridir. ABD’deki teknoloji kariyerinde, özellikle Qualcomm bünyesinde işletim sistemleri ve yüksek performanslı yazılım üzerinde çalıştı.

Bu geçmiş, Solana’nın yaklaşımını anlamak açısından önemlidir. Yakovenko, donanım kapasitesinden daha fazla yararlanmanın ve sistemler arasındaki iletişim yükünü azaltmanın yollarıyla ilgileniyordu.

Blockchain ağlarında ise birbirinden bağımsız bilgisayarların aynı işlem geçmişi üzerinde uzlaşması gerekiyordu. Yakovenko’nun odaklandığı sorunlardan biri, bu bilgisayarların olayların sırası konusunda nasıl daha verimli koordinasyon kurabileceğiydi.

Solana fikri, bu arayış içinde 2017’de şekillendi.

Solana Nasıl Ortaya Çıktı?

Yakovenko’nun geliştirdiği fikir, başka mühendislerin katılımıyla bir ağ projesine dönüştü. Greg Fitzgerald ve Stephen Akridge gibi isimler erken teknik çalışmalarda yer aldı.

“Solana” adı, kurucu ekip üyelerinin Qualcomm döneminde zaman geçirdiği Kaliforniya’daki Solana Beach bölgesinden geliyordu.

Ağın Mainnet Beta sürümü Mart 2020’de başlatıldı. Hedef, akıllı sözleşmelerin ve uygulamaların yüksek kapasiteyle çalışabildiği ortak bir altyapı oluşturmaktı.

Bu yaklaşım, performansın yalnızca tek bir yenilikle sağlanamayacağı düşüncesine dayanıyordu. Zaman sıralaması, işlem yürütme, veri iletimi ve donanım kullanımı birlikte ele alındı.

Proof of History Gerçekte Nedir?

Proof of History, Solana’nın en çok bilinen teknik özelliklerinden biri. Ancak onu tek başına bir uzlaşma mekanizması olarak tanımlamak doğru değildir.

Proof of History, olayların sırasını doğrulanabilir bir hesaplama dizisi içinde göstermeyi amaçlayan bir mekanizmadır. Birbirini takip eden hash hesaplamaları, sonraki değerin önceki değere bağlı olduğu bir zincir oluşturur.

Bu yapı, ağ katılımcılarının olayların sırasını değerlendirmesine yardımcı olur. Her adımda zaman sırası hakkında yeniden iletişim kurulması ihtiyacını azaltmayı hedefler.

Bununla birlikte hangi blokların kabul edileceği ve ağın ortak geçmişinin nasıl belirleneceği için ayrıca uzlaşma kuralları gerekir. Solana’da Proof of History, stake temelli uzlaşma yapısıyla birlikte kullanılır.

Dolayısıyla PoH, gerçek dünyadaki her olayın gerçekleşme saatini kesin olarak kanıtlayan evrensel bir saat değildir.

Paralel İşlem Neden Önemli?

Solana’nın performans yaklaşımının diğer önemli parçası, işlemlerin uygun koşullarda paralel yürütülmesidir.

Sealevel olarak bilinen çalışma ortamında işlemler, hangi hesapları okuyacağını veya değiştireceğini belirtir. Birbirleriyle çakışmayan işlemler aynı anda çalıştırılabilir.

Örneğin farklı hesapları etkileyen iki işlem, aynı veriyi değiştirmek isteyen iki işlemden farklı şekilde ele alınabilir.

Bu yöntem, işlemci kaynaklarından daha fazla yararlanmayı sağlar. Ancak bütün işlemlerin sınırsız biçimde paralel çalışabileceği anlamına gelmez. Aynı verilere erişen işlemler arasında bağımlılıklar oluşabilir.

Solana’nın hızını yalnızca Proof of History’ye bağlamak, bu mühendislik çalışmalarının önemli bölümünü gözden kaçırır.

“Çok Yüksek TPS” Ne Anlama Geliyor?

Blockchain performansı çoğu zaman saniyedeki işlem sayısıyla, yani TPS ile anlatılır. Ancak iki ağın rakamlarını karşılaştırmadan önce neyin sayıldığına bakmak gerekir.

Doğrulayıcı oy işlemleri, kullanıcı işlemleri, başarısız işlemler ve test ortamında üretilen yük aynı kategoriler değildir. Solana verilerinde oy dışındaki başarılı işlemler için ayrı ölçümler bulunması bu nedenle önemlidir.

Bir transfer ile karmaşık bir uygulama işlemi de aynı hesaplama yüküne sahip olmayabilir.

Bu yüzden tek bir TPS rakamı üzerinden “en hızlı ağ” sonucuna ulaşmak sağlıklı değildir. İşlem maliyeti, kesinleşme süresi, yoğunluk altındaki davranış ve hizmet sürekliliği de değerlendirilmelidir.

Ethereum’a Rakip Olmak Ne Demek?

Solana için kullanılan “Ethereum katili” ifadesi, teknik bir tanımdan çok rekabeti anlatan bir pazarlama söylemiydi.

Solana, yüksek kapasiteyi ortak bir ana ağ üzerinde sağlamaya odaklandı. Ethereum ekosistemi ise ana ağın yanında ikinci katman ağlarıyla da ölçeklenmeye yöneldi.

Bu farklılık, geliştiriciler ve kullanıcılar açısından değişik deneyimler oluşturabilir. Ancak bir yaklaşımın bütün uygulamalar için üstün olduğu söylenemez.

Ödeme, oyun, alım satım ve dijital varlık uygulamalarının ihtiyaçları farklıdır. Ağ seçimi; maliyet, güvenlik varsayımları, likidite, araçlar ve kullanıcı erişimi birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.

Ağ Kesintileri Neden Yaşandı?

Solana’nın geçmişindeki kesintiler, performans iddiasının yanında güvenilirlik tartışmalarını da gündeme getirdi.

Ancak bütün kesintileri “ağ çok hızlı olduğu için durdu” şeklinde açıklamak doğru değildir. Farklı olayların farklı teknik nedenleri bulunabilir.

Örneğin 6 Şubat 2024’teki kesintinin raporu, sorunu yazılım hatasıyla ilişkilendirdi. Blokların kesinleşmesi durdu; düzeltme ve doğrulayıcıların koordinasyonuyla ağ yeniden başlatıldı.

Böyle bir olay, ağdaki bütün kayıtların silindiği anlamına gelmez. Ancak kullanıcıların işlem yapmasını ve uygulamaların normal çalışmasını engelleyebilir.

Finansal hizmetler açısından bu kesintilerin önemi büyüktür. Kullanıcıların yalnızca düşük ücret değil, ihtiyaç duydukları anda erişim sağlayabilmesi de gerekir.

Merkeziyetsizlik Tartışması

Solana’nın performans yaklaşımı, doğrulayıcıların güçlü donanım ve bağlantı kullanmasını gerektirir. Bu gereksinimler, ağa katılmanın ekonomik maliyetini etkileyebilir.

Ancak merkeziyetsizliği yalnızca doğrulayıcı sayısıyla ölçmek de yeterli değildir. Stake dağılımı, işletmecilerin bağımsızlığı, coğrafi dağılım ve kullanılan yazılımların çeşitliliği birlikte incelenmelidir.

Özellikle istemci çeşitliliği önemlidir. Çok sayıda doğrulayıcının aynı yazılımdaki hatadan etkilenmesi, ortak bir arıza riski oluşturabilir.

Bu nedenle yüksek performans ile merkeziyetsizlik arasında yapılan değerlendirme, tek bir sayıdan veya slogandan daha kapsamlı olmalıdır.

FTX Bağlantısı Solana’yı Nasıl Etkiledi?

FTX ve Alameda Research, Solana ekosisteminin büyüme döneminde görünür destekçiler arasındaydı. Solana üzerinde geliştirilen Serum gibi projeler, bu ilişkiyi daha belirgin hale getirdi.

Kasım 2022’de FTX’in çökmesi, ekosistemdeki finansal bağlantıları ve bağımlılıkları gündeme taşıdı. SOL varlıkları, kurumların maruziyeti ve bazı uygulamaların işleyişi sorgulandı.

Ancak bir borsanın iflası ile blockchain ağının çalışması aynı mesele değildir. Solana, FTX’in müşteri hesaplarını yöneten bir sistem değildi.

Bu ayrım, ekonomik etkinin önemsiz olduğu anlamına da gelmez. Büyük bir destekçinin kaybedilmesi; likiditeyi, güveni ve projelerin finansmanını etkileyebilir.

Yakovenko’nun Hikâyesinin Bıraktığı İz

Anatoly Yakovenko, blockchain dünyasında performansın sistemin tamamı üzerinden ele alınması gerektiğini gösteren mühendislerden biri oldu.

Solana’nın yaklaşımı; işlem sıralaması, paralel yürütme ve donanım kullanımı arasındaki ilişkiyi daha görünür hale getirdi. Aynı zamanda kesintiler ve ekonomik krizler, yüksek kapasitenin tek başına yeterli olmadığını gösterdi.

Bir ağın kalıcı değeri, yoğun kullanım sırasında nasıl davrandığıyla da anlaşılır. Güvenilirlik, geliştirici deneyimi ve bağımsız katılım, hız kadar önem taşır.

Solana’nın önündeki temel mesele de bu dengeyi kurmak: Yüksek performansı, kullanıcıların güvenle yararlanabildiği sürdürülebilir bir altyapıya dönüştürmek.

Kaynaklar: Proof of History teknik çalışması; Sealevel paralel işlem açıklamaları; kurucu ekip ve 2020 ağ başlangıcı kayıtları; işlem ölçüm verileri; Şubat 2024 kesinti inceleme raporu; Kasım 2022 tarihli FTX bağlantılı finansal maruziyet açıklamaları; doğrulayıcı işletim dokümanları. GitHub

Editör Notu

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve yatırım tavsiyesi içermez. Blockchain performansı değerlendirilirken işlem sayılarının kapsamı, ağ güvenilirliği ve merkeziyetsizlik ölçütleri birlikte incelenmelidir. Geçmişteki gelişmeler, gelecekteki teknik performansı veya yatırım getirisini garanti etmez.