CoWoS (Chip-on-Wafer-on-Substrate), işlemci yongalarını ve yüksek bant genişlikli bellekleri aynı paket içerisinde birleştiren gelişmiş paketleme teknolojilerinden biridir. TSMC tarafından geliştirilen bu teknoloji, özellikle yapay zekâ ve yüksek performanslı bilgi işlem sistemlerinde kullanılır.

CoWoS Nedir?

CoWoS, farklı yongaların yoğun ara bağlantılar üzerinden birlikte çalışmasını sağlayan bir paketleme teknolojisi ailesidir.

Buradaki “paketleme”, işlemcinin dışına koruyucu bir kapak yerleştirmekten daha kapsamlıdır. Yongaların elektriksel bağlantılarını, fiziksel yerleşimini ve sistemle iletişimini kapsar.

CoWoS tabanlı bir tasarımda şu bileşenler bulunabilir:

• Bir veya birden fazla işlemci yongası.

• HBM (High Bandwidth Memory) bellek yığınları.

• Yongalar arasındaki bağlantıları taşıyan interposer, yani ara bağlantı katmanı.

• Bileşenleri taşıyan ve sistem kartıyla bağlantıyı sağlayan paket altlığı.

Bu yapı, farklı görevler üstlenen bileşenlerin tek bir ürün içerisinde birleştirilmesini sağlar.

CoWoS Nasıl Çalışır?

İşlemci ve bellek yongaları ayrı olarak üretilir. Ardından gelişmiş paketleme süreçleriyle ortak bir yapı üzerinde birleştirilir.

Basitleştirilmiş süreç şöyledir:

1. Yongalar hazırlanır: Hesaplama birimleri ve bellek bileşenleri üretilir ve test edilir.

2. Ara bağlantılar oluşturulur: Bileşenler arasında yoğun veri yolları hazırlanır.

3. Yongalar birleştirilir: İşlemci ve bellekler paket içindeki konumlarına yerleştirilir.

4. Paket tamamlanır: Altlık, elektriksel bağlantılar ve koruyucu yapılar bütünleştirilir.

5. Doğrulama yapılır: Elektriksel işleyiş, bağlantı kalitesi ve termal davranış değerlendirilir.

Gelişmiş paketleme, yonga üretiminin ardından gelen basit bir montaj işlemi değildir. Bellek, altlık ve malzeme tedarikçilerinin birlikte çalışmasını gerektiren bir mühendislik sürecidir.

CoWoS-S, CoWoS-R ve CoWoS-L Arasındaki Fark Nedir?

CoWoS ailesindeki temel ayrım, ara bağlantı yapısında kullanılan teknolojidir.

CoWoS-S, yüksek bağlantı yoğunluğu sağlayan silikon interposer kullanır.

CoWoS-R, bağlantıları polimer ve bakır katmanlardan oluşan RDL (Redistribution Layer) tabanlı interposer üzerinden kurar.

CoWoS-L, RDL yapısını yüksek yoğunluklu yerel silikon bağlantılarla (LSI) birleştirir. Daha büyük paketlerin ve farklı yonga düzenlerinin oluşturulmasını destekler.

Dolayısıyla bütün CoWoS tasarımlarında aynı türde, tek parça silikon interposer bulunmaz. Seçilen yapı, ürünün bağlantı yoğunluğu ve boyut gibi ihtiyaçlarına göre değişir.

Yapay Zekâ İçin Neden Önemlidir?

Büyük yapay zekâ modelleri çalışırken hesaplama birimleriyle bellek arasında yoğun veri hareketi gerçekleşir. Bu nedenle bellek bant genişliği, işlem gücünün ne kadarının kullanılabileceğini etkileyebilir.

CoWoS gibi paketleme çözümleri, işlemciyi HBM ile yakın ve yoğun bağlantılar üzerinden birleştirmeye yardımcı olur. HBM’nin geniş veri arayüzü, yüksek bant genişliğini desteklerken belirli koşullarda veri aktarımının enerji verimliliğini de iyileştirebilir.

Ancak yüksek bant genişliği ile düşük gecikme aynı şey değildir. Bant genişliği, belirli sürede taşınabilen veri miktarını; gecikme ise bir erişimin tamamlanma süresini ifade eder. Paketleme teknolojisi tek başına her uygulamada daha hızlı sonuç garantisi vermez.

CoWoS ile Chiplet Aynı Şey mi?

Chiplet, daha büyük bir sistemin belirli işlevlerini üstlenen ayrı bir yongadır. CoWoS ise bu tür yongaları ve bellekleri bir araya getirmek için kullanılabilecek paketleme teknolojilerinden biridir.

Örneğin farklı hesaplama birimleri ayrı chiplet’ler olarak tasarlanabilir ve ortak paket içerisinde birleştirilebilir. Bununla birlikte her chiplet tabanlı işlemci CoWoS kullanmak zorunda değildir. TSMC’nin 3DFabric ailesinde de farklı entegrasyon ihtiyaçlarına yönelik birden fazla teknoloji bulunur.

Avantajları Nelerdir?

Yoğun veri bağlantıları: İşlemci ve bellek arasında çok sayıda bağlantının kurulmasını destekler.

Esnek sistem tasarımı: Farklı işlevlere ve üretim teknolojilerine sahip yongalar birlikte kullanılabilir.

Kompakt yerleşim: Bileşenler paket içinde yakın konumlandırılarak sistem kartı üzerindeki alan ihtiyacı azaltılabilir.

Sistem düzeyinde optimizasyon: İşlemci, bellek ve bağlantılar birlikte tasarlanarak performans, güç tüketimi ve maliyet dengesi kurulabilir. Bu avantajların büyüklüğü ürünün tasarımına bağlıdır.

Karşılaşılan Zorluklar Nelerdir?

Isı Yönetimi

Güçlü işlemcilerin ve HBM belleklerin aynı pakette bulunması, soğutma tasarımını önemli hâle getirir. TSMC’nin CoWoS üzerine araştırmaları, yüksek güçlü sistemlerde sıvı soğutma gibi yöntemleri de incelemektedir.

Mekanik Dayanıklılık

Farklı malzemeler sıcaklık değişimlerinde farklı oranlarda genleşebilir. Bu durum bağlantılar üzerinde gerilim oluşturabileceğinden, tasarımların mekanik ve termal açıdan modellenmesi gerekir.

Üretim ve Test

Çok sayıda hassas bağlantının bir araya getirilmesi, üretim kontrolünü ve test süreçlerini karmaşıklaştırır. Toplam maliyet değerlendirilirken yalnızca yongalar değil, paketleme ve doğrulama işlemleri de hesaba katılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

CoWoS bir işlemci türü mü?

Hayır. İşlemci ve diğer yongaların bir araya getirilmesini sağlayan gelişmiş paketleme teknolojisidir.

HBM ile CoWoS aynı şey mi?

Hayır. HBM bir bellek teknolojisidir. CoWoS, bu belleğin işlemciyle aynı paket içerisinde birleştirilmesinde kullanılabilir.

CoWoS yalnızca yapay zekâda mı kullanılır?

Hayır. Yüksek performanslı bilgi işlem ve bilimsel hesaplama sistemlerinde de kullanılabilir.

CoWoS neden 2.5D paketleme olarak adlandırılır?

İşlemci ve bellek gibi bileşenler, ara bağlantı yapısı üzerinde ağırlıklı olarak yan yana konumlandırılır. Paket içindeki HBM yığınlarının kendi içinde dikey katmanlardan oluşması bu sınıflandırmayla çelişmez.

CoWoS’un önemi, hesaplama birimleriyle belleği birlikte tasarlamaya imkân vermesidir. Yapay zekâ donanımlarında ilerleme, daha güçlü yongaların yanında bu yongaları verimli biçimde birbirine bağlayan paketleme çözümlerine de dayanır.

Kaynaklar: TSMC — CoWoS Teknoloji Dokümantasyonu, Introducing TSMC 3DFabric: TSMC’s Family of 3D Silicon Stacking, Advanced Packaging Technologies and Services, Advanced Packaging Services, Integrated Turnkey Service, TSMC Research — Advanced System Integration for High Performance Computing with Liquid Cooling.

Editör Notu

Bu içerik, kamuya açık yarı iletken araştırmaları ve resmî teknik dokümantasyonlardan yararlanılarak hazırlanmış bir araştırma ve değerlendirme yazısıdır. İçerikte yer alan değerlendirmeler editoryal yorum niteliğindedir. Paketleme teknolojilerinin performans, maliyet ve enerji tüketimine etkisi; ürün tasarımına, kullanılan belleğe ve soğutma koşullarına göre değişebilir.