“Bir Japon kullanıcı yanlışlıkla 127 milyar dolarlık Bitcoin taşıdı” anlatısı, mevcut haliyle doğrulanmış bir olayı tarif etmiyor. Kullanıcının kimliği, işlem tarihi ve blockchain işlem kaydı gibi temel bilgiler taslakta bulunmuyor.

Buna karşılık Japonya’da yaşanmış, benzer biçimde büyük rakamlarla gündeme gelen belgeli bir olay var: Zaif’in Şubat 2018’deki sistem hatası.

Bu dosyanın merkezinde bir balinanın dev transferi değil, borsanın fiyat hesaplama ve işlem kayıtları bulunuyor.

Zaif’te Ne Yaşandı?

16 Şubat 2018’de, Zaif’in fiyat hesaplama sistemindeki sorun, yaklaşık 20 dakika boyunca sıfır yen üzerinden işlem yapılmasına imkân verdi.

Borsanın açıklamasına dayanan haberlerde, yedi müşterinin hatadan etkilendiği belirtildi. İşletmeci, sorunu fark ettikten sonra ilgili işlemleri iptal ettiğini açıkladı.

Aynı dönemde borsanın emir ekranında yaklaşık 2 milyar BTC’lik satış emri göründüğüne ilişkin kayıtlar da yayımlandı.

Bu miktar, Bitcoin’in 21 milyonluk arz sınırının çok üzerindeydi. Dolayısıyla ekrandaki rakamı gerçek ve harcanabilir Bitcoin miktarı olarak kabul etmek mümkün değildi.

Borsa Bakiyesi ile Bitcoin Kaydı Aynı Değil

Merkezi bir borsada görünen müşteri bakiyesi, genellikle şirketin kendi veri tabanında tutulur.

Kullanıcılar arasında yapılan her alım satım için blockchain üzerinde ayrı bir transfer oluşması gerekmez. Borsa, kendi kayıtlarındaki bakiyeleri güncelleyebilir.

Bitcoin ağı ise yalnızca kurallarına uygun işlemleri kabul eder. Bir borsanın yazılımında hatalı bakiye oluşması, ağ üzerinde aynı miktarda yeni Bitcoin yaratmaz.

Bu nedenle bir ekran görüntüsü, varlığın gerçekten mevcut olduğunu kanıtlamaz. İşlem kaydı, bakiye ve çekilebilir varlık ayrı incelenmelidir.

Hatalı İşlemler Nasıl İptal Edilebildi?

Taslakta, blockchain işlemlerinin genellikle geri alınamadığı doğru bir noktaya işaret ediyor. Ancak Zaif olayında anlatılan hata, borsanın kendi işlem sistemindeydi.

Borsa içindeki kayıtların düzeltilmesi, Bitcoin ağında kesinleşmiş bir transferin geri alınmasıyla aynı şey değildir.

Bir kullanıcının ekranında görünen tutarın iptal edilmesi, blockchain geçmişinin değiştirildiğini göstermez. Varlık ağ üzerinde başka bir adrese çekilmişse durum ayrıca değerlendirilir.

Bu ayrım yapılmadığında, olay yanlış biçimde “Bitcoin işlemi geri çevrildi” veya “yeni Bitcoin üretildi” şeklinde anlatılabilir.

Bu Bir “Fat Finger” Hatası mıydı?

Finans dünyasında yanlış miktar yazılması veya fazladan sıfır girilmesi gibi işlem giriş hataları, “fat finger error” olarak adlandırılabiliyor.

Ancak her sistem hatası bu kategoriye girmez.

Zaif’in açıklaması, fiyat hesaplama sistemindeki soruna işaret ediyordu. Bu yüzden olayı tek bir kişinin yanlış tuşa basmasıyla açıklamak için yeterli dayanak bulunmuyor.

Kullanıcı hatası, yazılım hatası ve yanlış veri gösterimi farklı sorunlardır. Her birinin çözümü ve sorumlulukları da farklı olabilir.

Dev Rakamlar Neden Hızla Yayılıyor?

Büyük bir bakiye veya satış emri, bağlamından koparıldığında güçlü bir hikâye oluşturabilir.

İnsanlar rakamı görür, güncel fiyatla çarpar ve ortaya çıkan tutarı “taşınan servet” olarak paylaşabilir. Ancak başlangıçtaki rakam hatalıysa sonraki hesaplama da ekonomik gerçeği yansıtmaz.

Özellikle farklı para birimleri, tarihsel fiyatlar ve borsa ekranları bir araya geldiğinde rakamlar kolayca karışabilir.

Bu nedenle “127 milyar dolar” gibi kesin bir tutar kullanmadan önce hangi kayda ve hangi hesaplamaya dayandığı belirlenmelidir.

Gerçek Bir Büyük Transfer Nasıl Değerlendirilir?

Blockchain üzerinde gerçekleşen bir transfer için işlem kimliği, ağ, miktar ve zaman gibi bilgiler incelenebilir.

Ancak transferin gerçek olması, amacının da bilindiği anlamına gelmez. Aynı kişi kendi adresleri arasında varlık taşıyor olabilir. Bir kurum saklama düzenini değiştirebilir veya borsa kendi cüzdanlarını yeniden organize edebilir.

Bir borsaya gönderim de tek başına satışın tamamlandığını göstermez.

Bu yüzden “büyük transfer”, “borsaya giriş” ve “satış” ifadeleri aynı anlamda kullanılmamalıdır.

Satoshi ve Balina Teorileri

Eski veya büyük Bitcoin hareketleri, sosyal medyada Satoshi Nakamoto’yla ilişkilendirilebiliyor. Ancak miktarın büyüklüğü, sahibin kimliğini kanıtlamaz.

Bir adresin kime ait olduğu konusunda kullanılan etiketler de araştırma ve eşleştirme yöntemlerine dayanabilir. Bunların kesinlik düzeyi değişir.

Zaif’teki gibi borsa içi bir hata üzerinden Satoshi’ye ilişkin sonuç çıkarmak ise daha temel bir karışıklık oluşturur: Ortada önce doğrulanması gereken gerçek bir zincir hareketi bulunmalıdır.

Olayın Bıraktığı Ders

Zaif dosyası, kripto piyasasında bütün rakamların aynı kaynaktan gelmediğini gösteriyor.

Borsa ekranı şirketin kayıtlarını, blockchain ise ağın kabul ettiği işlemleri gösterir. Bir haber başlığı da bu ikisinden türetilmiş bir yorum olabilir.

Bu katmanlar ayrılmadan büyük bir rakamın ne anlama geldiği anlaşılamaz.

Olayın asıl önemi, yanlışlıkla dünyanın en büyük Bitcoin transferinin yapılması değil; finansal yazılımdaki bir hatanın nasıl gerçek servet hareketiymiş gibi algılanabildiğidir.

Kaynaklar: Şubat 2018 fiyatlandırma hatasına ilişkin işletmeci açıklamasını aktaran haber kayıtları; sıfır yen üzerinden gerçekleştirilen işlemler ve iptallerine ilişkin dönem raporları; borsa ekranındaki olağan dışı satış emrine ilişkin incelemeler. ITmedia NEWS

Editör Notu

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve yatırım tavsiyesi içermez. Borsa bakiyeleri, satış emirleri ve blockchain transferleri farklı kayıtlardır. Büyük tutarlı işlem iddiaları değerlendirilirken tarih, para birimi ve doğrulanabilir işlem bilgileri kontrol edilmelidir.