Her araç için farklı entegrasyon yöntemleri kullanmak, geliştirme ve bakım süreçlerini zorlaştırabilir. MCP (Model Context Protocol), yapay zekâ uygulamalarıyla harici araç ve veri kaynakları arasında ortak bir iletişim yöntemi sunar.

Anthropic tarafından Kasım 2024’te tanıtılan protokol, farklı uygulamaların aynı bağlantı altyapısından yararlanmasını kolaylaştırmak amacıyla açık olarak yayımlanmıştır.

MCP Nedir?

Model Context Protocol, yapay zekâ uygulamalarının harici sunucular tarafından sunulan araçları, veri kaynaklarını ve istem şablonlarını kullanmasını sağlayan açık bir protokoldür.

Uygun bağlantı ve izinler bulunduğunda bir uygulama MCP üzerinden:

• Dosya içeriklerini okuyabilir.

• Veritabanı sorguları çalıştırabilir.

• Kod depolarını inceleyebilir.

• Takvim kayıtlarına erişebilir.

• İş takip sistemlerinde kayıt oluşturabilir.

• Harici servislerden güncel bilgi alabilir.

MCP, bir yapay zekâ modeli veya başlı başına bir otomasyon sistemi değildir. Uygulamayla dış sistem arasındaki iletişimi standartlaştırır. Hangi görevin yapılacağını, hangi aracın seçileceğini ve gelen bilginin nasıl kullanılacağını tek başına belirlemez.

MCP Mimarisi Nasıl Çalışır?

MCP’nin temel yapısında host, client ve server olmak üzere üç rol bulunur.

MCP Host

Kullanıcının çalıştığı yapay zekâ uygulamasıdır. Bir sohbet uygulaması, kod editörü veya ajan platformu bu rolü üstlenebilir.

Host; modelle etkileşimi, kullanıcı arayüzünü ve MCP bağlantılarını yönetir. Birden fazla sunucuyla çalışabilir.

MCP Client

Host içerisinde bulunan ve belirli bir MCP sunucusuyla iletişimi yürüten bileşendir. İstekleri gönderir, yanıtları alır ve host uygulamasının kullanmasına sunar.

Bu nedenle istemciyi doğrudan modelin kendisi olarak düşünmemek gerekir.

MCP Server

Araçları ve içerikleri MCP üzerinden sunan programdır. Yerel bilgisayarda veya uzak bir hizmet olarak çalışabilir.

Örneğin bir PostgreSQL veritabanına erişim sağlayan MCP sunucusu, izin verilen sorguları çalıştırıp sonuçları uygulamaya aktarabilir. Veritabanının kendisi ile onu MCP üzerinden sunan program farklı bileşenlerdir.

MCP Sunucuları Neler Sunar?

MCP yalnızca fonksiyon çağırmakla sınırlı değildir. Sunucular üç temel yetenek türü sağlayabilir:

Her sunucu bu yeteneklerin tamamını sunmak zorunda değildir. İstemcinin desteklediği özellikler de kullanım imkânlarını etkiler.

Bir MCP İşlemi Nasıl Gerçekleşir?

Kullanıcının “Kod deposundaki açık sorunları incele ve önceliklerine göre özetle” dediğini düşünelim.

Örnek işleyiş şöyle olabilir:

1. Bağlantı hazırlanır: Uygulama, ilgili hizmete erişebilen MCP sunucusuna bağlanır.

2. Araçlar keşfedilir: Sunucunun sunduğu araçlar ve gerekli parametreler öğrenilir.

3. Çağrı oluşturulur: Model veya uygulama mantığı, uygun aracı ve girdileri belirler.

4. Yetki kontrol edilir: İstenen depoya ve verilere erişim doğrulanır.

5. İşlem yürütülür: Sunucu, hizmetin API’sinden kayıtları alır.

6. Sonuç değerlendirilir: Uygulama, dönen bilgiyi modele sunarak özet hazırlanmasını sağlar.

Bir listeyi okumakla o listedeki kayıtları değiştirmek farklı yetkilerdir. Okuma erişimi bulunan bir bağlantıya otomatik olarak silme veya güncelleme hakkı verilmesi gerekmez.

MCP ile Function Calling Arasındaki Fark Nedir?

Function Calling, modelin kullanılacak fonksiyonu ve parametrelerini yapılandırılmış biçimde önermesini sağlayan mekanizmadır.

MCP, harici araçların uygulamaya nasıl tanıtılacağını ve bu araçlarla nasıl iletişim kurulacağını standartlaştırır.

İki yaklaşım birlikte kullanılabilir. Uygulama, MCP üzerinden öğrendiği araçları modele tanıtır. Model bir çağrı önerdiğinde uygulama gerekli kontrolleri yaparak isteği MCP sunucusuna iletir.

MCP kullanılması, modelin her zaman doğru aracı seçeceği anlamına gelmez. Yanlış parametreler, eksik bilgiler ve başarısız çağrılar için hata yönetimi gerekir.

MCP API’lerin Yerini mi Alıyor?

Hayır. Bir MCP sunucusu, mevcut bir API’nin belirli işlevlerini yapay zekâ uygulamalarına sunabilir.

Örneğin müşteri yönetim sisteminin API’si üzerinden çalışan bir sunucu, “müşteri bul” veya “görüşme notu ekle” araçları sağlayabilir. Böylece farklı MCP istemcileri aynı sunucuyla çalışabilir.

Ancak hizmete özel bağlantı kodu, veri dönüşümleri, kimlik doğrulama ve iş kuralları yine gereklidir. MCP, entegrasyonun ortak iletişim bölümünü standartlaştırır; bütün geliştirme ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Yerel ve Uzak MCP Sunucuları

Yerel bir MCP sunucusu, uygulamayla aynı bilgisayarda çalışabilir. Stdio taşıma yöntemi, programlar arasında standart giriş ve çıkış akışlarını kullanır.

Uzak sunucularla iletişim için Streamable HTTP kullanılabilir. MCP’nin mesaj yapısı JSON-RPC temeline dayanır.

Yerel veya uzak çalışma seçimi, yalnızca kurulum biçimini etkilemez. Verinin nerede işlendiği, hangi izinlerin gerektiği ve kimlik bilgilerinin nasıl korunacağı da bu seçime bağlıdır.

MCP’nin Avantajları Nelerdir?

Yeniden kullanılabilir bağlantılar: Aynı sunucu, destekleyen farklı yapay zekâ uygulamalarıyla çalışabilir.

Ortak araç tanımları: Araçların beklediği girdiler ve sunduğu işlevler standart yöntemlerle keşfedilebilir.

Daha düzenli entegrasyon yönetimi: Bağlantılar, modelle etkileşim kuran uygulamadan ayrı geliştirilebilir ve güncellenebilir.

Esneklik: Bir uygulama, ihtiyaçlarına göre farklı sunucuları bir araya getirebilir.

Bununla birlikte “MCP destekli” etiketi, bütün özelliklerin her uygulamada aynı şekilde çalışacağını göstermez. Protokol sürümleri, desteklenen yetenekler ve uygulama politikaları arasında farklılıklar bulunabilir.

Güvenlik Açısından Sınırları Nelerdir?

MCP, güvenli erişim için kullanılabilecek bir yapı sunar; fakat güvenlik politikalarını kendiliğinden merkezileştirmez. Yetkilerin uygulanması, istemci ve sunucunun tasarımına bağlıdır.

Temel gereksinimler şunlardır:

• En az yetki: Bağlantıya yalnızca gerekli erişimler verilmelidir.

• Girdi doğrulama: Araç parametreleri uygulama ve sunucu tarafında kontrol edilmelidir.

• İşlem onayı: Mesaj gönderme veya veri silme gibi eylemler uygun onay kurallarına bağlanmalıdır.

• Kimlik bilgisi güvenliği: Erişim belirteçleri ve parolalar korunmalıdır.

• Güvenilir sunucu seçimi: Özellikle yerel çalıştırılan programların kaynağı değerlendirilmelidir.

Harici bir belgedeki veya araç çıktısındaki talimatlar, güvenilir uygulama kuralları gibi ele alınmamalıdır. Bu içerikler, modeli yetkisiz işlemlere yönlendirmeye çalışabilir.

Resmî güvenlik rehberi; erişim belirteçlerinin yanlış kullanımı, yetki devri sorunları ve yerel sunucu çalıştırma riskleri gibi başlıkları ayrıntılandırır.

Sık Sorulan Sorular

MCP yalnızca Anthropic uygulamaları için mi kullanılabilir?

Hayır. Açık protokolü destekleyen farklı uygulamalar ve sunucular tarafından kullanılabilir.

MCP bağlantısı modeli eğitir mi?

Hayır. Bağlantı üzerinden alınan içeriğin kullanılması, model ağırlıklarının güncellenmesi anlamına gelmez.

MCP sunucusu her zaman internette mi çalışır?

Hayır. Kullanıcının bilgisayarında veya kurumun yerel altyapısında da çalışabilir.

MCP bütün hesaplara erişim sağlar mı?

Hayır. Erişim, yapılandırılan bağlantılar ve verilen yetkilerle sınırlıdır.

MCP’nin pratik değeri, araç ve veri bağlantılarını farklı uygulamalarda tekrar kullanılabilir hâle getirmesidir. Bu faydanın güvenilir bir sisteme dönüşmesi için doğru araç tasarımı, açık yetki sınırları ve düzenli bakım gerekir.

Kaynaklar: Anthropic — Introducing the Model Context Protocol; Model Context Protocol resmî dokümantasyonu — Architecture Overview, Understanding MCP Servers ve Security Best Practices.

Editör Notu

Bu içerik, kamuya açık protokol dokümantasyonları ve resmî teknik kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmış bir araştırma ve değerlendirme yazısıdır. İçerikte yer alan değerlendirmeler editoryal yorum niteliğindedir. MCP özellikleri, uyumluluk ve erişim koşulları; kullanılan sürüme, uygulamaya ve sunucu yapılandırmasına göre değişebilir.