Stellar ağının yerel kripto para birimi lumen, piyasalarda XLM sembolüyle işlem görür. XLM, ağ üzerindeki işlem ücretlerinin ödenmesinde ve hesapların minimum bakiye gereksinimlerinin karşılanmasında kullanılır. Bununla birlikte Stellar, yalnızca XLM transfer edilen bir sistem değildir. Farklı para birimlerini ve varlıkları temsil eden tokenların oluşturulmasını ve aktarılmasını da destekler.

Stellar Hangi Sorunu Çözmeyi Amaçlar?

Uluslararası para transferlerinde gönderen banka, aracı kuruluşlar, ödeme sağlayıcıları ve alıcı banka gibi farklı taraflar devreye girebilir. Bu süreç; işlem ücretleri, döviz dönüşüm maliyetleri ve bekleme süreleri oluşturabilir. Özellikle küçük tutarlı ödemelerde masraflar, gönderilen paranın önemli bir bölümüne ulaşabilir.

Stellar, dijital değerlerin ortak bir ağ üzerinden aktarılmasını sağlayarak ödeme uygulamaları için daha erişilebilir bir altyapı sunmayı amaçlar. Bu altyapıdan finans kuruluşlarının yanında teknoloji şirketleri, uygulama geliştiricileri ve bireysel kullanıcılar da yararlanabilir.

Ancak blockchain üzerindeki transfer ile paranın banka hesabına geçmesi aynı aşama değildir. Yerel para yatırma, kimlik doğrulama, döviz dönüşümü ve nakit çekme gibi süreçler, kullanılan hizmet sağlayıcısına bağlı olarak farklı süre ve maliyetler içerebilir. Stellar’ın geleneksel finans sistemine bağlantısı, bu geçişleri sağlayan kuruluşlar üzerinden kurulur.

Stellar Ağı Nasıl Çalışır?

Stellar, işlemlerin geçerliliği üzerinde anlaşmaya varmak için Stellar Consensus Protocol, kısaca SCP, adı verilen bir mutabakat mekanizması kullanır.

Bu sistemde doğrulayıcı düğümler, hangi işlemlerin ortak kayda ekleneceği konusunda uzlaşır. Her düğüm, mutabakat sürecinde dikkate alacağı diğer düğümleri ve gerekli anlaşma eşiğini belirler. Birbiriyle bağlantılı güven kümeleri üzerinden ağ genelinde ortak bir işlem geçmişi oluşturulur.

Stellar’ın güvenlik modelini anlamak için yalnızca doğrulayıcı sayısına bakmak yeterli değildir. Doğrulayıcıların birbirleriyle kurduğu güven ilişkileri ve bu ilişkilerin nasıl dağıldığı da önemlidir. Ağın çalışması, yeterli sayıda düğümün gerekli eşiklerde anlaşmaya ulaşabilmesine bağlıdır.

Stellar’da Bitcoin benzeri hesaplama yarışına dayanan madencilik bulunmaz. Bu nedenle XLM, madencilik cihazlarıyla üretilen bir kripto para değildir.

XLM Ne İşe Yarar?

XLM’nin ağ içindeki rolü, kullanıcılar arasında transfer edilebilen bir varlık olmasının ötesine geçer. Stellar üzerindeki temel ekonomik gereksinimlerin karşılanmasını sağlar.

Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• İşlem ücretleri: Ağ üzerindeki işlemlerin ücretleri XLM ile ödenir.

• Minimum bakiye: Hesapların ve belirli hesap kayıtlarının tutulabilmesi için gerekli rezerv karşılanır.

• Akıllı sözleşme depolaması: Sözleşme verilerinin ağ üzerinde tutulmasına ilişkin kira maliyetleri ödenir.

• Değer transferi: Kullanıcılar arasında doğrudan XLM gönderilebilir.

Bu gereksinimler, ağ kaynaklarının sınırsız ve maliyetsiz biçimde tüketilmesini zorlaştırır. Minimum bakiye ile işlem ücreti ise farklı kavramlardır: İşlem ücreti işlem sırasında harcanırken, rezerv gereksinimi hesabın yapısına bağlı olarak tutulması gereken bakiyeyi ifade eder.

Stellar’da Farklı Para Birimleri Nasıl Aktarılır?

Stellar üzerinde belirli bir para birimini veya başka bir varlığı temsil eden dijital tokenlar oluşturulabilir. Böylece ağ, farklı varlıkların aynı teknik altyapıda tutulmasına ve transfer edilmesine olanak tanır.

Buradaki önemli ayrım, dijital temsil ile temsil edilen gerçek varlığın aynı şey olmamasıdır. Örneğin bir tokenın belirli bir para birimini temsil etmesi, kullanıcının bu tokenı hangi kuruluş aracılığıyla ve hangi koşullarda gerçek paraya çevirebileceği sorusunu da beraberinde getirir.

Bu noktada anchor olarak adlandırılan hizmet sağlayıcıları devreye girer. Anchor kuruluşları, banka transferi veya nakit yatırma gibi yöntemlerle alınan paranın Stellar üzerindeki dijital varlıklara dönüştürülmesine yardımcı olabilir. Ters yönde ise tokenların temsil ettikleri varlıklara çevrilmesini sağlayabilirler.

Dolayısıyla Stellar üzerindeki bir varlığı değerlendirirken ağın teknik özellikleri kadar, o varlığı çıkaran ve geri ödeme hizmeti sunan kuruluşların koşulları da önem taşır.

Path Payment Nedir?

Stellar’ın ödeme altyapısındaki dikkat çekici özelliklerden biri path payment, yani dönüşüm yolu kullanılarak gerçekleştirilen ödemelerdir.

Bu işlem türünde gönderen kişinin kullandığı varlık ile alıcının elde ettiği varlık farklı olabilir. Örneğin gönderen XLM ile ödeme yaparken, alıcı Stellar üzerinde bulunan başka bir tokenı teslim alabilir. Aradaki dönüşüm, ağdaki merkeziyetsiz borsa emirleri veya likidite havuzları üzerinden gerçekleşir.

Bu özelliği bir örnekle düşünmek mümkündür: Bir kullanıcı elindeki A varlığını göndermek, alıcı ise B varlığını almak istiyor olsun. Uygun işlem yolu bulunduğunda sistem, A varlığını gerekli dönüşümlerden geçirerek B varlığının alıcıya ulaşmasını sağlayabilir.

Ancak bu mekanizma, her varlığın her zaman istenen kurdan değiştirilebileceği anlamına gelmez. Uygun dönüşüm yolu ve yeterli likidite bulunmalıdır. Koşullar karşılanmazsa işlem başarısız olabilir. Kullanıcılar, kabul edecekleri minimum alım miktarı gibi sınırlar belirleyerek dönüşüm koşullarını kontrol edebilir.

Stellar İşlemleri Ne Kadar Maliyetlidir?

Stellar, düşük ağ ücretleriyle ödeme uygulamalarını desteklemeyi hedefler. Ancak bütün işlemler için tek ve değişmez bir maliyet bulunduğunu söylemek doğru olmaz.

Klasik işlemlerde maliyet, işlem içindeki operasyonlara ve ağın ücret koşullarına bağlıdır. Akıllı sözleşme işlemlerinde ise ağa dahil edilme ücretinin yanında kullanılan hesaplama, veri okuma, veri yazma ve depolama kaynaklarına ilişkin ücretler de bulunur.

Bu nedenle basit bir transfer ile kapsamlı bir akıllı sözleşme işleminin maliyeti aynı olmayabilir. Ağ yoğunluğu ve işlem özellikleri, ödenecek tutarın değerlendirilmesinde önemlidir.

Ayrıca bir uygulamanın kullanıcıdan aldığı toplam ücret, blockchain işlem ücretinden farklı olabilir. Hizmet bedeli, dönüşüm kuru ve para çekme masrafı gibi kalemler, kullanılan sağlayıcının şartlarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Soroban Nedir?

Stellar yalnızca ödeme ve varlık transferi özelliklerinden oluşmaz. Soroban, ağın akıllı sözleşme platformudur ve Stellar’ın mevcut blockchain altyapısına entegre şekilde çalışır.

Akıllı sözleşmeler, belirlenen kuralların yazılım aracılığıyla yürütülmesini sağlar. Örneğin bir uygulama, kullanıcıların dijital varlıklarını belirli koşullarla yönetebilir veya bir işlemi önceden tanımlanmış şartlar karşılandığında gerçekleştirebilir.

Soroban için geliştirilen sözleşmelerde Rust programlama dili kullanılabilir; bu programlar ağda çalıştırılmak üzere WebAssembly biçimine derlenir. Geliştiriciler, sağlanan araçlarla sözleşmelerini oluşturabilir, test edebilir ve ağa yükleyebilir.

Soroban, Stellar üzerinde daha kapsamlı finansal uygulamalar geliştirilmesinin önünü açar. Bununla birlikte bir uygulamanın blockchain üzerinde çalışması, yazılım hatalarından arınmış olduğu anlamına gelmez. Akıllı sözleşmenin tasarımı ve güvenlik incelemeleri, uygulamanın değerlendirilmesinde ayrı bir yere sahiptir.

XLM Arzı Nasıl Oluşturuldu?

Stellar ağı başlangıçta 100 milyar lumen ile oluşturulmuştur. İlk yıllarda uygulanan yıllık yüzde 1’lik arz artışı mekanizması, Ekim 2019’da doğrulayıcıların oylamasıyla sona erdirilmiştir.

Kasım 2019’da gerçekleştirilen büyük miktarlı token yakımı sonrasında toplam arz yaklaşık 50 milyar XLM seviyesine düşmüştür. Güncel protokol kapsamında madencilik yoluyla yeni XLM üretilmez.

Burada toplam arz ile dolaşımdaki arzın farklı olduğunu unutmamak gerekir. Toplam arz, mevcut tokenların bütününü ifade ederken dolaşımdaki arz hesaplamasında piyasaya henüz sunulmamış veya belirli amaçlarla ayrılmış bakiyeler ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle geçmiş bir yazıdaki dolaşım miktarı, güncel durumu yansıtmayabilir.

Stellar Değerlendirilirken Nelere Bakılmalı?

Stellar’ı anlamak için ödeme altyapısı, varlık dönüşümü, geleneksel finans bağlantıları ve akıllı sözleşme olanakları birlikte ele alınmalıdır. Ağın sunduğu teknik kapasite kadar, bu kapasitenin gerçek uygulamalarda nasıl kullanıldığı da önemlidir.

Bir ödeme uygulamasında işlem maliyeti ve erişilebilirlik öne çıkarken, başka bir uygulamada likidite veya varlığı çıkaran kuruluşun güvenilirliği daha belirleyici olabilir. Bu nedenle bütün Stellar uygulamalarını aynı özelliklere sahip tek bir hizmet gibi değerlendirmek doğru olmaz.

Ayrıca Stellar ağının kullanımının artması ile XLM fiyatının yükselmesi arasında kesin bir ilişki yoktur. Ağın benimsenmesi, token talebi, dolaşımdaki arz ve piyasa koşulları farklı unsurlardır. Projeyi incelerken teknolojinin işlevi ile kripto para biriminin piyasa performansını ayrı ayrı değerlendirmek daha sağlıklı bir çerçeve sunar.

Kaynaklar

Stellar resmî web sitesi, Stellar Development Foundation, Stellar geliştirici dokümantasyonu, Stellar Consensus Protocol açıklamaları, Lumens ve arz verileri dokümantasyonu, Anchors rehberi, Path Payments rehberi, işlem ücretleri ve kaynak sınırları dokümantasyonu, Soroban akıllı sözleşme dokümantasyonu.

Editör Notu

Bu içerik, kamuya açık proje açıklamaları, teknoloji, ekonomi ve kripto para kaynaklarından yararlanılarak hazırlanmış bir araştırma ve değerlendirme yazısıdır. İçerikte yer alan görüşler editoryal yorum niteliğindedir ve yatırım tavsiyesi içermez. Kripto para piyasaları yüksek risk barındırır. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanız doğrultusunda vermeniz önerilir.