Kripto para tarihinin en bilinen alışverişi, büyük bir şirket anlaşması veya finans kuruluşunun yatırımı değildi. Bir forum kullanıcısının evine pizza getirilmesini istemesiyle başladı.

Laszlo Hanyecz’in teklifi basitti: Kendisine iki pizza ulaştıran kişiye 10.000 Bitcoin verecekti.

Yıllar sonra bu alışveriş, “dünyanın en pahalı pizzası” anlatısına dönüştü. Ancak bu ifade, işlemin yapıldığı günkü ekonomik koşullarla Bitcoin’in sonradan kazandığı değeri birbirine karıştırabiliyor.

Hikâyeyi anlamak için önce 2010’a dönmek gerekiyor.

Teklif 18 Mayıs’ta, Alışveriş 22 Mayıs’ta

Laszlo Hanyecz, 18 Mayıs 2010’da forumda pizza karşılığında Bitcoin ödemeyi teklif etti. İstediği, evine yemek ulaştırılmasıydı; pizzanın evde hazırlanmasına veya bir işletmeden sipariş edilmesine açıktı.

22 Mayıs 2010’da ise alışverişin başarıyla gerçekleştiğini bildirdi. Bugün Bitcoin Pizza Günü olarak anılan tarih, ilk mesajın değil, anlaşmanın tamamlandığı gündür.

Bu ayrım küçük görünse de tarihsel anlatım açısından önemlidir. Teklif ve gerçekleşen işlem, dört gün arayla yaşandı.

Bitcoin’i Kim Aldı?

Teklifi kabul eden kişi, “jercos” kullanıcı adıyla tanınan Jeremy Sturdivant’tı. İki pizzanın Hanyecz’e ulaştırılmasını sağladı ve karşılığında 10.000 BTC aldı.

Dolayısıyla Bitcoin doğrudan pizza restoranına ödenmedi. Restorandan yapılan sipariş ile iki kişi arasındaki Bitcoin alışverişi, bağlantılı fakat farklı işlemlerdi.

Bu, olayın önemini azaltmaz. Bir kişi dijital varlık karşılığında somut bir ürün temin etmiş, diğeri de bu varlığı ödeme olarak kabul etmişti.

Bitcoin’in kullanılabilmesi için bütün işletmelerin aynı anda onu kabul etmesi gerekmiyordu. Katılımcılar arasında bir anlaşma kurulması yeterli olmuştu.

O Gün 10.000 Bitcoin Ne Anlama Geliyordu?

2010’da Bitcoin’in piyasası küçük, fiyat oluşumu ise bugünkünden çok daha sınırlıydı.

Forumdaki bir yanıt, teklif edilen 10.000 BTC’nin o sırada yaklaşık 41 dolara satılabileceğini belirtiyordu. Ancak bu rakamı bugünkü büyük piyasalardaki gibi tek ve kesin bir küresel fiyat olarak değerlendirmemek gerekir.

O dönemde işlem seçenekleri ve likidite sınırlıydı. Bir varlığın teorik olarak belirtilen fiyatı ile kolayca alınıp satılabildiği koşullar aynı olmayabilir.

Bu nedenle Hanyecz’in o gün milyarlarca dolarlık bir yemeğe ödeme yaptığı söylenemez. Böyle bir değer, sonraki fiyatlardan geriye doğru yapılan hesaplamadır.

“Dünyanın En Pahalı Pizzası” mı?

Bu ifade, dikkat çekici bir benzetmedir. Esas olarak harcanan Bitcoin’lerin daha sonraki tarihlerde ulaşabileceği değeri anlatır.

Örneğin Bitcoin fiyatı varsayımsal olarak 100.000 dolar olduğunda, 10.000 BTC’nin değeri 1 milyar dolar olur. Bu, hesaplama örneğidir; pizzaların 2010’daki satış bedeli değildir.

Aynı karşılaştırma, geçmişte değer kazanan herhangi bir varlıkla yapılan harcamaya uygulanabilir. Sonradan çok yükselen bir hisseyi satıp otomobil alan kişi de benzer bir fırsat maliyeti hesabıyla karşılaşabilir.

Bu hesaplar ilgi çekicidir. Ancak geçmişteki kararın kalitesini tek başına göstermez.

Alışveriş Neden Önemliydi?

Bir dijital varlığın teknik olarak transfer edilebilmesi ile insanların onu ödeme olarak kabul etmesi farklı aşamalardır.

Pizza alışverişi, bu ikinci aşamanın anlaşılır bir örneğini sundu. Bitcoin yalnızca bilgisayarlar arasında hareket eden bir kayıt olarak kalmamış, günlük bir ihtiyacın karşılanmasında kullanılmıştı.

Olay, Bitcoin ile yapılan en erken ve en iyi belgelenmiş fiziksel ürün alışverişlerinden biri olarak anılıyor.

Bununla birlikte Bitcoin ekonomisinin tek bir pizza siparişiyle başladığını veya bütün sonraki büyümenin bu işlemden kaynaklandığını söylemek aşırı olur. Yazılım geliştirme, madencilik, alım satım ve başka kullanıcı faaliyetleri de aynı dönemde ilerliyordu.

Laszlo Hanyecz Pişman Oldu mu?

Hanyecz’in sonraki röportajları, olayı yalnızca kaçırılmış bir servet olarak değerlendirmediğini gösteriyor. Bitcoin’in erken tarihine böyle bir kullanımla katkı vermesini olumlu biçimde anlattı.

Ancak bir kişinin bütün duygularını tek bir ifadeye indirgemek doğru olmaz. Sonraki fiyatlar karşısında ne düşündüğü ile o gün ne yapmak istediği farklı sorulardır.

İlk teklifinin amacı açıktı: Bitcoin karşılığında yemek almak.

Bugünden bakıldığında çok değerli görünen varlıkların gelecekte nereye ulaşacağı o sırada kesin olarak bilinmiyordu. Ayrıca Bitcoin’i yıllarca elinde tutacağı varsayımı da başlı başına bir varsayımdır.

Bitcoin’i Alan Kişi Serveti Sakladı mı?

Hikâyenin daha az konuşulan tarafı Jeremy Sturdivant’ın sonraki tercihidir.

Kendi anlatımına göre aldığı Bitcoin’leri sürekli saklamak yerine harcadı. Dolayısıyla alışverişin bir tarafını “servet kaybeden”, diğerini “milyarder olan” şeklinde anlatmak doğru değildir.

Her iki kişi de Bitcoin’i kullanılabilir bir değer olarak ele alıyordu. Aldıkları kararlar, o dönemdeki ihtiyaçları ve beklentileri içinde oluştu.

Bu ayrıntı, erken Bitcoin kullanıcılarının tamamının gelecekteki büyük fiyat artışlarına göre hareket etmediğini gösteriyor.

Hikâye Neden İnsanları Bu Kadar Etkiliyor?

Pizza olayı, karmaşık bir teknolojiyi herkesin anlayabileceği bir nesneyle ilişkilendiriyor.

Birçok kişi blockchain’in teknik ayrıntılarını bilmeyebilir. Ancak iki pizzanın ne olduğunu ve yemek siparişi vermenin anlamını bilir. Bu yüzden hikâye, Bitcoin’in değişimini anlatmak için güçlü bir örnek haline geldi.

Aynı zamanda geçmişi sonradan edinilen bilgilerle değerlendirme eğilimini de tetikliyor. “Ben olsaydım saklardım” demek kolaydır; yıllarca belirsizlik içinde aynı kararı sürdürmek daha farklı bir deneyimdir.

Hikâye, geleceği önceden bilmenin mümkün olmadığı gerçeğini görünür hale getiriyor.

Harcamak ile Saklamak Arasındaki Gerilim

Bitcoin’in ödeme olarak kullanılması ve uzun vadeli tutulması, zaman içinde farklı önceliklere dönüştü.

Pizza alışverişi, kullanım tarafının sembollerinden biri oldu. Sonraki fiyat artışları ise saklama tercihinin sonuçlarını daha görünür hale getirdi.

Ancak bu olaydan “hiçbir zaman harcamamak gerekir” sonucu çıkmaz. Bir varlığın kullanılabilirliği, insanların onunla işlem yapmasına da bağlıdır.

Benzer şekilde pizza hikâyesi, yeni bir kripto varlığın gelecekte Bitcoin gibi değerleneceğini göstermez. Geçmişte yaşanan olağanüstü bir sonuç, başka projeler için güvenilir tahmin yöntemi değildir.

İki Pizzadan Kalan Miras

Her yıl 22 Mayıs’ta anılan Bitcoin Pizza Günü, küçük bir topluluk içindeki alışverişin nasıl kalıcı bir kültürel simgeye dönüşebileceğini gösteriyor.

Laszlo Hanyecz ve Jeremy Sturdivant, gelecekteki bütün sonuçları bilerek hareket etmedi. Bir taraf yemek istedi, diğer taraf Bitcoin kabul ederek bunu sağladı.

Olayı önemli kılan da bu karşılıklı kabuldü.

10.000 Bitcoin’in sonraki değeri hikâyeyi büyüttü. Ancak iki pizzanın asıl tarihsel anlamı, dijital bir sistemin günlük hayatta kullanılabileceğini somut ve hatırlanabilir biçimde göstermesiydi.

Kaynaklar: Mayıs 2010 tarihli pizza teklifi ve alışverişin tamamlandığını bildiren forum kayıtları; Laszlo Hanyecz’in 2019 tarihli televizyon röportajı; Jeremy Sturdivant’ın alışverişe ve aldığı Bitcoin’lerin kullanımına ilişkin röportajı; erken Bitcoin kullanımına ilişkin tarihsel incelemeler. bitcointalk.org

Editör Notu

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve yatırım tavsiyesi içermez. Geçmişteki harcamaların sonraki piyasa fiyatlarıyla hesaplanan değeri, işlem günündeki maliyetle aynı değildir. Tarihsel fiyat artışları, gelecekte benzer sonuçların yaşanacağını garanti etmez.