0–9

2FA — İki Faktörlü Kimlik Doğrulama
Hesaba girişte iki farklı türde doğrulama faktörünün kullanılmasını sağlayan güvenlik yöntemidir. Şifreyle birlikte güvenlik anahtarı veya doğrulama uygulaması kullanılması örnek olabilir.

3D Baskı
Dijital bir modelin, malzemenin katmanlar hâlinde eklenmesiyle fiziksel nesneye dönüştürülmesidir. Plastik, reçine ve metal gibi farklı malzemeler kullanılabilir.

5G
Beşinci nesil mobil iletişim teknolojisidir. Önceki nesillere göre daha yüksek veri kapasitesi ve düşük gecikme hedefler; gerçek performans altyapıya ve kapsama alanına bağlıdır.

6G
Altıncı nesil mobil iletişim için kullanılan addır. Araştırma ve geliştirme çalışmalarını kapsar; hedeflenen özelliklerle yaygın kullanımdaki hizmetler birbirinden ayrılmalıdır.

%51 Saldırısı
Bir ağın uzlaşma gücünün çoğunluğunu kontrol eden tarafın işlem sıralamasını veya yakın kayıt geçmişini etkileyebilmesiyle ilişkili saldırıdır. Başkasının özel anahtarını ele geçirme yetkisi vermez.

A

Açık Kaynak
Kaynak kodunun, bir lisans kapsamında incelenebildiği, değiştirilebildiği ve paylaşılabildiği yazılım modelidir. Kodun açık olması, yazılımın hatasız olduğunu garanti etmez.

Adaptör
Elektrik gücünü veya bağlantı biçimini cihazın ihtiyacına uygun hâle getiren araçtır. Güç adaptörüyle görüntü veya bağlantı adaptörü farklı işlevlere sahiptir.

Adres — Kripto Cüzdan Adresi
Bir blockchain ağında varlık gönderilecek hesabı veya işlem hedefini belirtmek için kullanılan tanımlayıcıdır. Adresin doğru olması kadar seçilen ağın uyumu da önemlidir.

Airdrop
Bir kripto projesinin belirli koşulları karşılayan kullanıcılara veya adreslere token dağıtmasıdır. Katılım, ödülün değerli veya satılabilir olacağını garanti etmez.

Akıllı Sözleşme
Bir blockchain üzerinde, tanımlanan kurallara göre çalışan programdır. İşlemleri otomatik uygulayabilir; dış dünyadaki bilgilerin doğruluğunu kendiliğinden belirleyemez.

Aktif Adres
Belirli bir zaman aralığında, kullanılan ölçümün tanımına uygun işlem faaliyeti gösteren blockchain adresidir. Aktif adres sayısı, gerçek kişi sayısıyla aynı değildir.

Algoritma
Bir problemi çözmek veya görevi tamamlamak için izlenen tanımlı adımlar bütünüdür. Hesaplama, sıralama ve karar süreçlerinde kullanılabilir.

Algoritmik İşlem
Önceden belirlenmiş kurallarla emir oluşturulması veya yönetilmesidir. Her algoritmik işlem sistemi yapay zekâ kullanmaz.

Algoritmik Stablecoin
Belirli bir değeri izlemeyi, önemli ölçüde algoritmik arz veya teşvik mekanizmalarıyla hedefleyen token türüdür. Tasarımlar farklıdır ve hedef değerin korunması garanti değildir.

Altcoin
Genel kullanımda Bitcoin dışındaki kripto varlıkları ifade eder. Bu kategori, farklı teknolojilere ve ekonomik işlevlere sahip çok sayıda varlığı kapsar.

Anakart
İşlemci, bellek, depolama ve diğer bileşenlerin bağlandığı temel devre kartıdır. Bileşenlerin iletişimini ve bağlantı olanaklarını sağlar.

API — Uygulama Programlama Arayüzü
Yazılımların belirli kurallar üzerinden birbirleriyle veri alışverişi yapmasını veya işlev kullanmasını sağlayan arayüzdür.

Arbitraj
Aynı veya ilişkili varlıkların farklı piyasalardaki fiyat farklarından yararlanmayı amaçlayan işlemdir. Ücretler, gecikme ve transfer koşulları kazancı etkileyebilir.

Arka Kapı — Backdoor
Bir sisteme normal güvenlik kontrollerini aşarak erişim sağlayan gizli veya yetkisiz mekanizmadır. Yazılımda ya da donanımda bulunabilir.

Artırılmış Gerçeklik — AR
Gerçek dünya görüntüsüne dijital nesnelerin veya bilgilerin eklenmesidir. Telefon ekranları ve özel gözlüklerle kullanılabilir.

ASIC
Belirli bir görev için tasarlanmış entegre devredir. Kriptoda bazı madencilik algoritmalarını çalıştırmak amacıyla kullanılan özel cihazların temelini oluşturur.

ATH — Tüm Zamanların En Yüksek Fiyatı
Bir varlığın incelenen veri geçmişindeki en yüksek fiyatıdır. Kullanılan borsa ve para birimine göre farklılaşabilir.

ATL — Tüm Zamanların En Düşük Fiyatı
Bir varlığın incelenen veri geçmişindeki en düşük fiyatıdır. Piyasa değeriyle değil, fiyatla ilgili bir ölçümdür.

Atomik Takas — Atomic Swap
Belirli teknik koşullarla, varlık değişiminin ya bütünüyle gerçekleşmesini ya da gerçekleşmemesini sağlayan takas yöntemidir.

Ayı Piyasası
Fiyatların genel olarak gerilediği ve yatırımcı beklentilerinin zayıfladığı piyasa dönemidir. Her kısa süreli düşüş ayı piyasası değildir.

B

Bağlam Penceresi
Bir yapay zekâ modelinin tek işlem sırasında değerlendirebildiği içerik kapasitesidir. Genellikle token cinsinden ölçülür; kalıcı hafızayla aynı değildir.

Bakım Teminatı
Kaldıraçlı bir pozisyonun açık kalması için gerekli asgari teminat düzeyidir. Koşullar karşılanmazsa tasfiye süreci başlayabilir.

Balina
Büyük miktarda varlık veya sermaye kontrol eden piyasa katılımcısıdır. Büyük bir adres, tek kişi yerine çok sayıda müşterinin varlığını tutan hizmete ait olabilir.

Bant Genişliği
Bir bağlantının veya veri yolunun belirli sürede taşıyabileceği veri kapasitesidir. Gecikmeyle aynı ölçüm değildir.

Batarya
Elektrik enerjisini kimyasal biçimde depolayıp gerektiğinde sağlayan bileşendir. Kapasite, sıcaklık ve kullanım koşulları çalışma süresini etkiler.

Bellek
Bilgilerin saklandığı donanım yapılarının genel adıdır. Bilgisayarlarda çoğunlukla RAM için kullanılır; kalıcı depolamayla aynı şey değildir.

Bellek Bant Genişliği
Bellekle işlem birimleri arasında belirli sürede aktarılabilen veri miktarıdır. Veri yolu genişliği ve aktarım hızı gibi özelliklerden etkilenir.

Bellek Gecikmesi
Bellekten veri talep edilmesiyle verinin kullanılabilir hâle gelmesi arasındaki süredir. Yüksek aktarım hızı, tek başına düşük gecikme anlamına gelmez.

Bellek Kanalı
İşlemciyle RAM arasında veri taşıyan bağlantı yoludur. Birden fazla kanal, uygun yapılandırmada toplam bellek bant genişliğini artırabilir.

Benchmark — Performans Ölçümü
Bir sistemin belirli görevlerdeki performansını ölçen testtir. Tek bir test sonucu, bütün kullanım alanlarındaki performansı temsil etmez.

BIOS
Bilgisayarın açılışında donanımı başlatan ve işletim sisteminin yüklenmesini sağlayan firmware türüdür. Güncel sistemlerde çoğunlukla UEFI kullanılır.

Bitcoin
Merkezi bir para ihraççısı olmadan çalışan, proof-of-work tabanlı değer transferi ağıdır. Ağın yerel varlığının kısaltması BTC’dir.

Blok
Blockchain üzerinde işlemleri ve ilgili kayıt bilgilerini içeren yapıdır. Blok boyutu ve üretim yöntemi ağa göre değişir.

Blok Gezگini
Blockchain işlemlerini, blokları ve adres kayıtlarını incelemeyi sağlayan araçtır. Adres sahiplerinin kimliğini her zaman göstermez.

Blok Ödülü
Blok üretimiyle ilişkili geliri anlatır. Bitcoin’de blok sübvansiyonu ve işlem ücretlerinden oluşur.

Blok Yüksekliği
Bir bloğun zincirin başlangıcına göre sırasını belirten sayıdır. Blockchain olaylarını konumlandırmak için kullanılır.

Blockchain — Blokzincir
Kayıtların bloklar hâlinde tutulduğu ve blokların kriptografik olarak birbirine bağlandığı teknolojidir. Güvenlik ve merkeziyetsizlik özellikleri tasarıma göre değişir.

Bluetooth
Cihazlar arasında kısa mesafeli kablosuz iletişim sağlayan teknolojidir. Bağlantı ve güvenlik özellikleri kullanılan sürüme ve uygulamaya bağlıdır.

Boğa Piyasası
Fiyatların genel olarak yükseldiği ve olumlu beklentilerin güçlendiği piyasa dönemidir. Her yükseliş kalıcı boğa piyasası anlamına gelmez.

Borsa
Varlıkların belirli kurallarla alınıp satılmasını sağlayan işlem ortamıdır. Kripto platformlarının saklama ve erişim modelleri farklı olabilir.

Bot
Belirli görevleri otomatik gerçekleştiren yazılımdır. Veri paylaşımı, müşteri hizmeti veya işlem yönetimi gibi farklı amaçlarla kullanılabilir.

BRC-20
Bitcoin üzerinde yazıtlar aracılığıyla değiştirilebilir token kayıtları oluşturmayı amaçlayan deneysel standarttır. ERC-20 ile aynı akıllı sözleşme yapısını kullanmaz.

Bulut Bilişim
Hesaplama, depolama ve yazılım kaynaklarının ağ üzerinden hizmet olarak sunulmasıdır. Kullanıcının bütün altyapıyı kendisinin işletmesini gerektirmeyebilir.

Bulut Depolama
Dosya ve verilerin uzak hizmet sağlayıcılarının sistemlerinde tutulmasıdır. Hesap erişimi, yedekleme ve sağlayıcı koşulları önemlidir.

Bütünleşik Grafik — Integrated Graphics
İşlemciye veya sistem çipine entegre grafik birimidir. Çoğunlukla sistem belleğini kullanır; ayrı ekran kartıyla aynı donanım yapısına sahip değildir.

C

CBDC — Merkez Bankası Dijital Parası
Merkez bankasının doğrudan yükümlülüğü olan dijital para biçimidir. Mutlaka blockchain kullanması gerekmez.

CEX — Merkezi Kripto Borsası
Hesap ve işlem hizmetlerinin bir kuruluş tarafından yönetildiği kripto platformudur. Anahtar kontrolü genellikle hizmet sağlayıcısındadır.

Coin
Genellikle kendi blockchain ağının yerel varlığı için kullanılan terimdir. Tokenla arasındaki ayrım, günlük kullanımda her zaman tutarlı değildir.

Coin Days Destroyed
Hareket eden coin miktarını, son hareketinden beri geçen süreyle ağırlıklandıran ölçümdür. “Destroyed”, coinlerin yok edildiği anlamına gelmez.

CUDA
NVIDIA GPU’larında genel amaçlı hesaplama yapılmasını sağlayan platform ve programlama modelidir. Grafik dışındaki hesaplama görevlerinde de kullanılabilir.

Cüzdan
Kripto varlıklar üzerinde işlem yapmayı sağlayan anahtarları veya yetkileri yöneten araçtır. Varlıklar fiziksel olarak uygulamanın içinde tutulmaz.

Ç

Çekirdek — İşlemci Çekirdeği
İşlemcinin komutları yürütmesini sağlayan hesaplama birimidir. Daha fazla çekirdek, her uygulamada aynı oranda hızlanma sağlamaz.

Çekirdek — İşletim Sistemi Çekirdeği
İşletim sisteminin donanım kaynaklarını ve temel süreçleri yöneten bölümüdür. Kernel olarak da adlandırılır.

Çevrim Dışı İmzalama
İşlemin özel anahtar kullanılan kısmının, çevrim içi ortamdan ayrı gerçekleştirilmesidir. İmzalanan işlem daha sonra ağa gönderilebilir.

Çift Harcama — Double Spending
Aynı dijital değerin birden fazla kez harcanmaya çalışılmasıdır. Blockchain uzlaşma mekanizmaları bu sorunu önlemeyi amaçlar.

Çip
Elektronik devrelerin küçük bir yarı iletken yapı üzerinde oluşturulduğu bileşendir. İşlemci, bellek ve kontrol görevlerinde kullanılabilir.

Çipset
Anakartta belirli bağlantıları ve veri iletişimini yöneten bileşen veya bileşen grubudur. Desteklenen özellikler platforma göre değişir.

Çok Faktörlü Kimlik Doğrulama — MFA
Kimlik doğrulamada farklı türlerden birden fazla faktör kullanılmasıdır. 2FA, bunun iki faktörlü biçimidir.

Çoklu İmza — Multisig
Bir işlemin onaylanması için birden fazla anahtarın imzasını gerektiren yetkilendirme modelidir. Gerekli imza sayısı yapılandırmaya bağlıdır.

Çözünürlük
Görüntünün yatay ve dikey piksel sayısını ifade eder. Tek başına görüntü kalitesini belirlemez.

D

DAO — Merkeziyetsiz Otonom Organizasyon
Ortak kaynakların ve kuralların katılımcılar tarafından yönetilmesine yönelik organizasyon modelidir. Bütün faaliyetlerinin otomatik veya tamamen merkeziyetsiz olması gerekmez.

dApp — Merkeziyetsiz Uygulama
İşlevlerinin bir bölümünü blockchain gibi dağıtık altyapılarla yürüten uygulamadır. Arayüz ve veri hizmetleri merkezi bileşenlere bağlı olabilir.

DDR
RAM’de kullanılan, saat çevriminin iki kenarında veri aktarımına dayanan bellek teknolojisidir. DDR nesilleri uyumluluk ve performans açısından farklıdır.

DDoS Saldırısı
Çok sayıda kaynaktan trafik göndererek bir hizmeti erişilemez hâle getirmeyi amaçlayan saldırıdır. Dağıtık hizmet engelleme olarak adlandırılır.

Deepfake
Bir kişinin görüntü veya sesini taklit eden ya da değiştiren sentetik medya içeriğidir. Gerçek kayıt izlenimi verebilir.

DeFi — Merkeziyetsiz Finans
Finansal işlemlerin akıllı sözleşmelerle yürütüldüğü uygulama alanıdır. Akıllı sözleşme, likidite ve yönetim riskleri taşıyabilir.

Delegasyon
Desteklenen ağlarda staking veya yönetişim yetkisinin başka bir katılımcıya devredilmesidir. Varlık kontrolü ve çıkış koşulları modele göre değişir.

Depolama
Verilerin kalıcı veya uzun süreli saklandığı donanım ve sistemlerdir. SSD, HDD ve ağ depolaması örnekleridir.

Derin Öğrenme
Çok katmanlı yapay sinir ağlarını kullanan makine öğrenmesi yaklaşımıdır. Görüntü, ses ve dil işleme gibi görevlerde uygulanabilir.

Destek Seviyesi
Fiyatın geçmişte alıcı tepkisi gördüğü veya katılımcıların önem atfettiği bölgedir. Fiyatın altına inemeyeceği kesin sınır değildir.

DEX — Merkeziyetsiz Borsa
Varlık takasının akıllı sözleşmeler veya dağıtık işlem mekanizmalarıyla yürütüldüğü yapıdır. Bütün aracı ve teknik bağımlılıkları ortadan kaldırmaz.

Dijital İmza
Bir mesajın veya işlemin belirli bir anahtarla yetkilendirildiğini doğrulamaya yarayan kriptografik yöntemdir. İmzalanan içeriğin olgusal doğruluğunu garanti etmez.

Dijital Kimlik
Bir kişi, kuruluş veya sistemle ilişkili kimlik ve yetki bilgilerinin dijital biçimde temsilidir. Cüzdan adresi tek başına doğrulanmış kimlik değildir.

Dijital Varlık
Dijital ortamda temsil edilen ve belirli kullanım, değer veya haklarla ilişkilendirilen varlıktır. Her dijital varlık kripto para değildir.

Dil Modeli
Dil verilerindeki örüntüleri öğrenerek metin işleyen veya üreten modeldir. Akıcı yanıt üretmesi, bilginin doğru olduğunu göstermez.

Direnç Seviyesi
Fiyatın geçmişte satış tepkisi gördüğü veya katılımcıların önem atfettiği bölgedir. Aşılması kesin ve kalıcı yükseliş anlamına gelmez.

Disk Bölümü
Depolama cihazının mantıksal olarak ayrılmış alanıdır. Farklı dosya sistemleri veya işletim sistemleri için kullanılabilir.

DisplayPort
Görüntü ve ses aktarımında kullanılan dijital bağlantı standardıdır. Desteklenen çözünürlük ve yenileme hızı sürüme bağlıdır.

DNS — Alan Adı Sistemi
Alan adlarını ilgili ağ adresleriyle eşleştiren sistemdir. İnternet hizmetlerinin bulunmasını kolaylaştırır.

Donanım
Bir bilgisayar veya elektronik sistemin fiziksel bileşenleridir. İşlemci, anakart ve depolama cihazları örnektir.

Donanım Cüzdanı
Kripto anahtarlarını özel cihazda yöneterek işlemleri imzalayan cüzdan türüdür. Yanlış işlem onayı ve yedek kaybı risklerini tamamen önlemez.

Doğrulayıcı — Validator
Ağın kurallarına göre blok ve işlem doğrulama görevlerine katılan aktördür. Yetkileri ve ekonomik sorumlulukları ağa göre değişir.

DPO — Doğrudan Tercih Optimizasyonu
Tercih edilen ve edilmeyen yanıt örneklerini kullanarak modelin davranışını ayarlayan eğitim yöntemidir. Ayrı bir ödül modeli gerektirmeyen yaklaşımlar sunar.

Duyarlılık Analizi
Metin veya diğer verilerden olumlu, olumsuz ya da benzeri eğilimler çıkarmayı amaçlayan analizdir. İnsanların bütün duygularını kesin olarak ölçmez.

E

ECC Bellek
Belirli bellek hatalarını algılayabilen ve tasarımına göre düzeltebilen bellek türüdür. Bütün sistem hatalarını ortadan kaldırmaz.

Ekran Kartı — GPU
Grafik oluşturma ve paralel hesaplama görevlerinde kullanılan donanımdır. Ayrı ekran kartı, GPU’nun yanında bellek ve güç bileşenleri de içerir.

Elektronik Atık
Kullanım dışı kalan elektronik cihaz ve bileşenlerdir. İçerdikleri maddeler nedeniyle uygun toplama ve geri dönüşüm gerektirir.

Emisyon — Token Üretimi
Yeni tokenların oluşturulmasını veya dolaşıma verilmesini anlatır. Üretim takvimi ve dağıtım yöntemi projeye göre değişir.

Emir Defteri
Belirli piyasadaki alım ve satım emirlerinin fiyat ve miktarlarla gösterildiği kayıttır. Emirler değiştirilebilir veya iptal edilebilir.

Enflasyon
Ekonomide genel fiyat düzeyinin artışını ifade eder. Token ekonomisinde ayrıca varlık arzındaki artış için de kullanılabilir; iki anlam ayrılmalıdır.

ERC-20
Ethereum uyumlu ağlarda değiştirilebilir tokenlar için kullanılan arayüz standardıdır. Tokenın güvenilirliğini veya değerini garanti etmez.

ERC-721
Benzersiz tokenların oluşturulmasına yönelik Ethereum standardıdır. NFT sahipliği, eserin bütün fikrî haklarını otomatik devretmez.

ERC-1155
Tek bir sözleşmede farklı token türlerinin yönetilmesini sağlayan standarttır. Değiştirilebilir ve benzersiz varlıklar için kullanılabilir.

Ethernet
Kablolu yerel ağ iletişiminde kullanılan teknoloji ailesidir. Bağlantı hızı kablo, port ve cihaz özelliklerine bağlıdır.

Ethereum
Akıllı sözleşmelerin çalıştırılabildiği blockchain ağıdır. Yerel varlığı ETH, işlem ücretleri ve ağ güvenliği gibi işlevlerde kullanılır.

EVM — Ethereum Sanal Makinesi
Ethereum’daki akıllı sözleşme komutlarının yürütüldüğü hesaplama ortamıdır. EVM uyumlu olmak, ağların bütün özelliklerinin aynı olduğu anlamına gelmez.

F

Fan
Hava akışı oluşturarak bileşenlerin soğutulmasına yardımcı olan parçadır. Boyut, devir ve tasarım gürültüyü ve hava akışını etkiler.

Fan Kontrolü
Fan hızının sıcaklık, yük veya kullanıcı ayarlarına göre yönetilmesidir. Soğutma ve gürültü arasında denge kurulmasını sağlar.

Fidye Yazılımı — Ransomware
Verileri şifreleyerek veya erişimi engelleyerek ödeme talep eden zararlı yazılımdır. Ödeme yapılması verilerin geri alınacağını garanti etmez.

Finansman Oranı — Funding Rate
Bazı vadesiz türevlerde long ve short taraflar arasında uygulanan dönemsel ödeme oranıdır. Hesaplama ve ödeme aralığı ürüne göre değişir.

Firmware — Aygıt Yazılımı
Donanımın temel işleyişini yöneten yazılımdır. Güncellemeleri güvenlik ve uyumluluk değişiklikleri içerebilir.

Fiyat Kayması — Slippage
Beklenen işlem fiyatıyla gerçekleşen fiyat arasındaki farktır. Likidite, emir büyüklüğü ve piyasa hareketinden etkilenebilir.

Flash Loan — Flaş Kredi
Aynı blockchain işlemi içinde geri ödenmesi gereken borçlanma yöntemidir. Koşullar sağlanmazsa işlem geri alınabilir; kullanım maliyetsiz değildir.

FOMO — Fırsatı Kaçırma Korkusu
Başkalarının kazandığı düşüncesiyle fırsatı kaçırmamak için acele karar verme eğilimidir. Araştırmadan risk artırılmasına yol açabilir.

Fork — Çatallanma
Blockchain geçmişinde veya protokol kurallarında ayrışmayı anlatır. Geçici zincir ayrımıyla kalıcı kural değişikliği aynı olay değildir.

FPS — Saniyedeki Kare Sayısı
Bir sistemin saniyede ürettiği veya gösterdiği kare sayısıdır. Monitörün yenileme hızıyla ilişkili olsa da aynı ölçüm değildir.

FUD — Korku, Belirsizlik ve Şüphe
Piyasa dilinde olumsuz algı oluşturan söylemleri anlatır. Her eleştiri veya risk açıklaması yanıltıcı FUD değildir.

Futures — Vadeli Sözleşmeler
Bir dayanak varlıkla ilişkili, belirli sözleşme koşulları altında işlem yapılan türev ürünlerdir. Varlığın doğrudan satın alınmasıyla aynı değildir.

G

Gas
Ethereum gibi ağlarda işlem ve hesaplama kaynaklarını ölçmek için kullanılan birimdir. Gas miktarıyla ödenen para tutarı aynı şey değildir.

Gas Limiti
Bir işlem için kullanılmasına izin verilen azami gas miktarıdır. Yetersiz limit, işlemin başarısız olmasına neden olabilir.

Gas Ücreti
Ağda işlem gerçekleştirmek için ödenen maliyettir. Kullanılan kaynak miktarı ve ücret koşulları toplam tutarı etkiler.

Gecikme — Latency
Bir isteğin gönderilmesiyle yanıt veya sonucun alınması arasındaki süredir. Yüksek bant genişliği, düşük gecikmeyi garanti etmez.

Geçiş Anahtarı — Passkey
Şifre yerine kriptografik anahtarlarla giriş yapılmasını sağlayan kimlik doğrulama yöntemidir. Uygun tasarımda kimlik avına karşı koruma sağlayabilir.

Genel Anahtar — Public Key
Özel anahtarla ilişkili, imza doğrulama veya şifreleme görevlerinde kullanılabilen açık bilgidir. Cüzdan adresiyle her zaman aynı değildir.

Git
Dosyalardaki değişiklikleri ve sürüm geçmişini takip eden dağıtık sürüm kontrol sistemidir. Yazılım ekiplerinde yaygın olarak kullanılır.

GitHub
Git depolarının barındırıldığı ve yazılım iş birliği araçlarının sunulduğu platformdur. Git ile aynı ürün değildir.

Gömülü Sistem
Belirli bir cihaz içinde özel görevleri yerine getiren bilgisayar sistemidir. Otomobil kontrol birimleri ve ev cihazları örnek olabilir.

Güç Kaynağı — PSU
Elektrik girişini bilgisayar bileşenlerinin ihtiyaç duyduğu çıkışlara dönüştüren parçadır. Güç kapasitesi kadar kalite ve koruma özellikleri de önemlidir.

Güvenlik Anahtarı
Hesap doğrulamada kullanılan fiziksel veya uygun uygulamalardaki kriptografik araçtır. Donanım cüzdanıyla aynı görev için kullanılmak zorunda değildir.

Güvenlik Duvarı — Firewall
Ağ trafiğini tanımlanmış kurallara göre izinli veya engelli olarak değerlendiren sistemdir. Bütün saldırıları tek başına önlemez.

Güvenli Önyükleme — Secure Boot
Açılış sırasında belirli yazılımların güvenilir imzalarını kontrol eden mekanizmadır. Sistemin bütün yazılımlarının güvenli olduğunu garanti etmez.

H

Halving
Bitcoin’de her 210.000 blokta blok sübvansiyonunun yarıya düşmesidir. Yeni üretimin hızını azaltır; fiyat artışını garanti etmez.

Halüsinasyon — Yapay Zekâ
Modelin yanlış veya dayanaksız içeriği doğruymuş gibi üretmesidir. Akıcı ve kendinden emin anlatım doğruluk kanıtı değildir.

Hard Fork
Protokol kurallarında eski yazılımla uyumsuz değişikliktir. Her hard fork mutlaka iki kalıcı ağ oluşmasıyla sonuçlanmaz.

Hash — Kriptografik Özet
Veriden hesaplanan sabit uzunluklu özet değeridir. Verinin değişip değişmediğini denetlemeye yardımcı olabilir; şifreleme değildir.

Hash Oranı — Hash Rate
Madencilikte belirli sürede yapılan hash hesaplama miktarıdır. Ölçüm, ilgili algoritma ve ağ kapsamında değerlendirilmelidir.

HDD — Sabit Disk
Verileri dönen manyetik plakalar üzerinde saklayan depolama cihazıdır. Mekanik yapısı, erişim hızı ve darbe dayanıklılığını etkiler.

HDMI
Dijital görüntü ve ses aktarım standardıdır. Desteklenen özellikler sürüme, kabloya ve cihazlara bağlıdır.

Hibrit İşlemci Mimarisi
Farklı özellikteki işlemci çekirdeklerinin aynı yapıda kullanılmasıdır. Performans ve enerji verimliliğini birlikte yönetmeyi amaçlayabilir.

Hız Aşırtma — Overclock
Bileşenin çalışma hızının standart ayarların üzerine çıkarılmasıdır. Isı, güç tüketimi ve kararlılık sorunları oluşturabilir.

Hızlı Şarj
Uyumlu cihaz ve güç kaynağıyla daha yüksek şarj gücü kullanılmasını sağlayan yöntemlerdir. Gerçek hız sıcaklık ve batarya düzeyinden etkilenir.

HODL
Kripto kültüründe varlığı elde tutmayı anlatan ifadedir. Uzun süre beklemek, yatırımın toparlanacağını garanti etmez.

Honeypot Token
Alım yapılabilirken satışın engellendiği veya ağır biçimde sınırlandırıldığı token düzenlemeleri için kullanılan ifadedir. Koşullar sözleşmeye göre değişebilir.

HTTP
Web istemcileriyle sunucular arasında veri alışverişinde kullanılan protokoldür. Tek başına bağlantının şifrelenmesini sağlamaz.

HTTPS
HTTP iletişiminin TLS ile korunmuş biçimidir. Bağlantıyı korur; sitenin dürüst veya içeriğinin doğru olduğunu garanti etmez.

I

ICO — İlk Coin Arzı
Bir projenin token satışı yoluyla fon toplamasını anlatan yöntemdir. Katılım, projede hisse veya gelir hakkı verdiği anlamına gelmez.

IDO — İlk DEX Arzı
Token dağıtımının veya satışının merkeziyetsiz işlem altyapılarıyla ilişkilendirildiği modeldir. DEX kullanımı güvenilirlik garantisi değildir.

IEO — İlk Borsa Arzı
Token satışının merkezi bir kripto platformu aracılığıyla yürütüldüğü modeldir. Platformun aracılığı bütün proje risklerini ortadan kaldırmaz.

Impermanent Loss
Likidite havuzundaki pozisyonun değerinin, aynı varlıkları havuz dışında tutmaya kıyasla daha düşük kalabilmesidir. Farkın mutlaka ortadan kalkacağı garanti değildir.

IP Adresi
Bir ağda cihaz veya bağlantı arayüzünü tanımlamak için kullanılan adrestir. Tek başına gerçek kişinin kimliğini kesin olarak belirlemez.

IPS Panel
LCD ekranlarda kullanılan panel teknolojisidir. Görüş açısı ve renk özellikleriyle ilişkilidir; bütün IPS ekranlar aynı kalitede değildir.

İ

İnce Ayar — Fine-Tuning
Önceden eğitilmiş modelin belirli verilerle ek eğitimden geçirilmesidir. Göreve uyumu artırabilir; bütün hataları ortadan kaldırmaz.

İnternet Servis Sağlayıcısı
Kullanıcılara internet erişimi sunan kuruluş veya hizmettir. Bağlantı özellikleri kullanılan altyapıya ve pakete bağlıdır.

İş Kanıtı — Proof of Work
Blok üretimi için hesaplama çalışmasının kullanıldığı uzlaşma yaklaşımıdır. Bitcoin madenciliği bu mekanizmayla ilişkilidir.

İşlem Çifti
Bir varlığın hangi para veya varlık karşılığında işlem gördüğünü belirtir. BTC/TRY, Bitcoin’in Türk lirası karşılığında işlem görmesini ifade eder.

İşlem Hacmi
Belirli zaman aralığında gerçekleşen işlemlerin toplam miktarı veya değeridir. Net yeni para girişiyle aynı değildir.

İşlem Kimliği — TXID
Bir blockchain işlemini tanımlamak ve araştırmak için kullanılan değerdir. İşlemin durumu blok gezgininden incelenebilir.

İşlem Onayı
İşlemin blockchain kaydına dâhil edilmesi ve kullanılan ağın kurallarına göre güven kazanmasıyla ilişkilidir. Kesinleşme yöntemi ağa göre değişir.

İşlem Ücreti
Bir platformda veya ağda işlem gerçekleştirmek için ödenen maliyettir. Komisyon, ağ ücreti ve fiyat kayması ayrı kalemler olabilir.

İşlemci — CPU
Program komutlarını yürüten temel hesaplama bileşenidir. Performansı çekirdek sayısı, mimari ve çalışma koşullarından etkilenir.

İşlemci Frekansı
İşlemcinin saat çevrim hızıdır. Farklı mimarilerde aynı frekans, aynı performans anlamına gelmez.

İşlemci Soketi
İşlemcinin anakarta bağlandığı fiziksel ve elektriksel arayüzdür. Soket uyumu tek başına bütün sistem uyumluluğunu garanti etmez.

İşletim Sistemi
Donanım kaynaklarını yöneten ve uygulamalara çalışma ortamı sağlayan temel yazılımdır. Windows ve Linux tabanlı sistemler örnektir.

İzole Marjin
Belirli pozisyona ayrılan teminatın diğer hesap bakiyelerinden ayrıldığı marjin modelidir. Ek teminat ve tasfiye kuralları platforma göre değişir.

J

Jailbreak
Cihazın veya sistemin bazı kullanım kısıtlamalarının aşılmasıdır. Yapay zekâ bağlamında güvenlik sınırlarını aşmaya yönelik istemler için de kullanılır.

Java
Farklı uygulama alanlarında kullanılan genel amaçlı programlama dilidir. JavaScript ile aynı dil değildir.

JavaScript
Web ve farklı uygulama ortamlarında kullanılan programlama dilidir. Tarayıcı içinde ve sunucu tarafında çalışabilir.

JSON
Yapılandırılmış verilerin metin biçiminde taşınmasını sağlayan formattır. API iletişiminde yaygın kullanılır; programlama dili değildir.

K

Kaldıraç
Teminata kıyasla daha büyük ekonomik pozisyon oluşturulmasıdır. Fiyat hareketlerinin kazanç ve kayıp üzerindeki etkisini büyütür.

Kare Hızı
Bir görüntü sisteminin saniyede ürettiği veya gösterdiği kare sayısıdır. FPS birimiyle ifade edilir.

Kasa
Bilgisayar bileşenlerini barındıran fiziksel yapıdır. Bileşen uyumu, hava akışı ve bağlantı seçeneklerini etkiler.

Katman-1 — Layer-1
Kendi temel işlem ve uzlaşma kurallarına sahip blockchain ağıdır. Üzerinde farklı uygulamalar ve ek katmanlar çalışabilir.

Katman-2 — Layer-2
Temel ağın kapasitesini genişletmeye yönelik altyapıdır. Güvenliği nasıl kullandığı ve ek varsayımları tasarıma göre değişir.

Katman-3 — Layer-3
Genellikle başka bir ölçeklendirme katmanı üzerinde kurulan ek uygulama veya ağ katmanı için kullanılan ifadedir. Tek ve evrensel tanımı yoktur.

Kesinleşme — Finality
Bir işlemin veya bloğun geri alınmasına karşı güçlü güven kazandığı durumu anlatır. Olasılıksal ve protokol temelli farklı modeller bulunur.

Kimlik Avı — Phishing
Gerçek hizmet veya kişi taklidiyle bilgi, ödeme veya işlem yetkisi elde etmeyi amaçlayan saldırıdır.

Kimlik Doğrulama
Bir kullanıcının veya sistemin iddia ettiği kimliği kanıtlama sürecidir. Yetkilendirme, yani hangi işlemleri yapabileceği, ayrı konudur.

Kişisel Saklama — Self Custody
Kripto varlıklara ilişkin anahtarların veya işlem yetkilerinin kullanıcı tarafından yönetilmesidir. Yedekleme sorumluluğunu artırır.

Klavye
Bilgisayara yazı ve komut girişi sağlayan çevre birimidir. Anahtar mekanizması ve bağlantı özellikleri modele göre değişir.

Kod
Bir yazılımın davranışını tanımlayan komutlar ve ifadeler bütünüdür. Kaynak koduyla makine kodu farklı biçimlerdir.

Konsensüs — Uzlaşma
Ağ katılımcılarının geçerli kayıt durumu üzerinde anlaşmasını sağlayan süreçtir. Dışarıdan gelen her bilginin doğru olduğunu garanti etmez.

Konteyner
Uygulamanın bağımlılıklarıyla birlikte izole biçimde çalıştırılmasını sağlayan yazılım ortamıdır. Genellikle ana sistemin çekirdeğini paylaşır.

Köprü — Blockchain Bridge
Farklı ağlar arasında varlık veya mesaj aktarımını sağlayan mekanizmadır. Ek güvenlik ve saklama varsayımları oluşturabilir.

Kripto Para
Kriptografik yöntemlerle ilişkili ağlarda kullanılan dijital değer türüdür. Bütün kripto varlıklar aynı işlevi veya merkeziyetsizlik düzeyini taşımaz.

Kriptografi
Bilgi gizliliği, bütünlük ve kimlik doğrulama gibi amaçlarla kullanılan matematiksel yöntemler alanıdır. Yalnızca şifrelemeden oluşmaz.

Kurtarma Kelimeleri — Seed Phrase
Birçok cüzdanda anahtarların yeniden oluşturulmasını sağlayan kelime dizisidir. Ele geçirilmesi varlık kontrolünün kaybedilmesine neden olabilir.

KYC — Müşterini Tanı
Hizmet sağlayıcının müşteri kimliğini belirlemeye yönelik kontrolleridir. Platformun güvenilirliğini veya yatırım getirisini garanti etmez.

L

LCD
Sıvı kristallerle ışığın geçişini kontrol ederek görüntü oluşturan ekran teknolojisidir. Genellikle arka aydınlatma kullanır.

LED
Elektrik enerjisiyle ışık yayan yarı iletken bileşendir. Ekranlarda arka aydınlatma amacıyla da kullanılabilir.

Likidasyon
Pozisyonun gerekli teminat koşullarını karşılayamaması nedeniyle kapatılmasıdır. Kuralları kullanılan ürüne bağlıdır.

Likidite
Bir varlığın fiyatı fazla değiştirmeden alınıp satılabilme kapasitesidir. İşlem hacmiyle aynı ölçüm değildir.

Likidite Havuzu
Belirli işlemlerin yapılabilmesi için varlıkların sözleşme veya ilgili yapıda toplandığı havuzdur. Fiyatlandırma yöntemi protokole göre değişir.

Likidite Sağlayıcı
Emirler veya havuzlar aracılığıyla işlem yapılabilir varlık sunan katılımcıdır. Ücret kazanabilir; fiyat ve uygulama riskleri taşır.

Likid Staking
Staking pozisyonuyla ilişkili işlem yapılabilir tokenların kullanıldığı modeldir. Temel staking’e ek likidite ve sözleşme riskleri oluşturabilir.

Limit Emri
Belirlenen fiyat veya daha iyi koşullarda işlem yapılmasını hedefleyen emirdir. Gerçekleşmesi garanti değildir.

Linux
Bir işletim sistemi çekirdeğidir. Günlük kullanımda bu çekirdek üzerine kurulan dağıtımların bütünü için de kullanılır.

Long Pozisyon
Kullanılan ürün kapsamında fiyat yükselişinden yararlanmayı amaçlayan pozisyondur. Maliyetler ve kaldıraç sonucu etkileyebilir.

Long Squeeze
Long pozisyonların yoğun kapanışı veya tasfiyesinin düşüş baskısını artırdığı süreçtir. Her sert düşüş bu nedenle oluşmaz.

LoRA
Modelin bütün parametrelerini güncellemek yerine düşük boyutlu ek matrislerle uyarlama yapan ince ayar yöntemidir. Eğitim kaynaklarını azaltabilir.

M

M.2
Bilgisayar bileşenleri için kullanılan biçim ve bağlantı standardıdır. M.2 SSD’nin SATA veya NVMe olması mümkündür; M.2, NVMe ile aynı şey değildir.

MAC Adresi
Ağ arabirimiyle ilişkili bağlantı katmanı tanımlayıcısıdır. Değiştirilebilir veya rastgeleleştirilebilir; kesin kişi kimliği değildir.

MACD
Hareketli ortalamalar arasındaki ilişkiyi kullanan momentum ve eğilim göstergesidir. Kesişimleri kesin alım-satım sonucu üretmez.

Madenci
Proof-of-work ağlarında hesaplama çalışmasıyla blok üretimine katılan aktördür. Geliri ağ ve işletme koşullarına bağlıdır.

Madencilik
Proof-of-work mekanizmasında geçerli blok üretmek için hesaplama yapılmasıdır. Yeni coin geliri ve işlem ücretleriyle ilişkilendirilebilir.

Madencilik Havuzu
Madencilerin hesaplama gücünü birleştirip elde edilen geliri kurallara göre paylaşmasını sağlayan yapıdır. Hizmet ve yoğunlaşma riskleri taşıyabilir.

Makine Ekonomisi — Machine Economy
Yazılımların veya cihazların ödeme, hizmet satın alma ve kaynak paylaşma gibi ekonomik faaliyetleri otomatik yürüttüğü modellerdir.

Makine Öğrenmesi
Sistemlerin verilerden örüntüler öğrenerek tahmin veya karar desteği üretmesini sağlayan yöntemler alanıdır.

Marjin
Bir işlem pozisyonunu desteklemek için kullanılan teminattır. Başlangıç ve bakım teminatı farklı koşulları ifade edebilir.

Mekanik Klavye
Tuşlarında ayrı mekanik anahtarlar bulunan klavye türüdür. Tuş hissi, ses ve dayanıklılık kullanılan mekanizmaya bağlıdır.

Mempool
Henüz bloğa alınmamış işlemlerin düğüm tarafından tutulduğu bekleme alanıdır. Bütün düğümlerin gördüğü işlemler tamamen aynı olmayabilir.

Merkeziyetsizlik
Kontrol ve görevlerin tek noktada toplanmak yerine farklı katılımcılara dağılmasıdır. Bir sistemin bütün katmanlarında aynı düzeyde bulunmayabilir.

Metaverse
Sürekli veya bağlantılı dijital etkileşim ortamlarını anlatan geniş kavramdır. Tek bir teknoloji veya ortak platform anlamına gelmez.

MEV — Maksimum Çıkarılabilir Değer
Blok üretiminde işlemleri ekleme, çıkarma veya sıralama yoluyla elde edilebilen ek değerdir. Tek bir bot veya işlem türü değildir.

Mikrofon
Ses dalgalarını elektriksel veya dijital sinyale dönüştüren cihazdır. Kayıt kalitesi, ortam ve donanım özelliklerinden etkilenir.

Modem
İletişim hattında kullanılan sinyalleri uygun biçimlere dönüştüren cihazdır. Router görevini de içerebilir; iki işlev aynı değildir.

Monitör
Bilgisayarın görüntü çıktısını gösteren cihazdır. Panel, çözünürlük, yenileme hızı ve renk özellikleri kullanım deneyimini etkiler.

Mum Grafiği
Belirli dönemin açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatlarını gösteren grafik türüdür. Mum şekli, hareketin nedenini tek başına açıklamaz.

N

NAS — Ağa Bağlı Depolama
Dosyaların ağ üzerinden farklı cihazlara sunulduğu depolama sistemidir. RAID kullanması, yedekleme ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

NAT — Ağ Adresi Çevirisi
Ağ adreslerinin başka adreslerle eşleştirilmesini sağlayan mekanizmadır. Yerel cihazların ortak dış bağlantı kullanmasında uygulanabilir.

NFT — Benzersiz Token
Diğer tokenlarla birebir eşdeğer olmayan dijital kayıt veya varlık türüdür. Sahiplik, ilgili içeriğin bütün haklarını otomatik vermez.

NIC — Ağ Arabirim Kartı
Cihazın ağa bağlanmasını sağlayan donanımdır. Kablolu veya kablosuz bağlantı işlevleri sunabilir.

Node — Ağ Düğümü
Bir ağın iletişim ve kayıt süreçlerine katılan sistemdir. Her düğüm madenci veya doğrulayıcı değildir.

Nonce
İşlem sırası veya hesaplama araması gibi amaçlarla kullanılan sayısal değerdir. Anlamı protokole ve kullanım bağlamına göre değişir.

NPU — Sinir Ağı İşlem Birimi
Belirli yapay zekâ hesaplamalarını verimli yürütmek için tasarlanmış işlem birimidir. Her model ve görevde aynı avantajı sağlamaz.

NVMe
Uçucu olmayan depolama cihazlarıyla iletişim için geliştirilmiş protokoldür. Yaygın olarak PCIe bağlantılı SSD’lerde kullanılır.

O

OLED
Piksellerin kendi ışığını ürettiği ekran teknolojisidir. Kontrast ve tepki süresi avantajları sunabilir; kullanım koşullarına bağlı riskleri de vardır.

Open Interest — Açık Pozisyon Miktarı
Henüz kapatılmamış türev sözleşmelerin sayısıdır. Artması tek başına yükseliş veya düşüş beklentisini göstermez.

Oracle
Blockchain uygulamalarına dış veri veya hesaplama sonucu sağlayan mekanizmadır. Kaynak güvenilirliği, zincirin işlem doğrulamasından ayrı sorundur.

OTC — Tezgâh Üstü İşlem
Açık emir defteri dışında, taraflar veya aracılar arasında anlaşmayla yapılan işlemdir. Piyasa etkisini tamamen ortadan kaldırmaz.

Otomatik Piyasa Yapıcı — AMM
Varlık fiyatlandırması ve takasının tanımlı mekanizmalarla yürütüldüğü yapıdır. DeFi’de sıklıkla likidite havuzlarıyla kullanılır.

Oyunlaştırma
Puan, ödül ve sıralama gibi oyun öğelerinin başka hizmetlere eklenmesidir. Kullanıcı davranışını etkileyebilir.

Ö

Öğrenme Oranı
Model eğitimi sırasında parametre güncellemelerinin büyüklüğünü etkileyen ayardır. Çok yüksek veya düşük değerler öğrenme sürecini zayıflatabilir.

Önbellek — Cache
Sık kullanılan verilerin daha hızlı erişim için tutulduğu alandır. İşlemci, tarayıcı ve farklı yazılım sistemlerinde bulunabilir.

Önyükleme — Boot
Cihaz açılırken temel yazılımların ve işletim sisteminin başlatılması sürecidir.

Özel Anahtar — Private Key
Kriptografik imza ve yetkilendirme işlemlerinde kullanılan gizli bilgidir. Klasik cüzdanlarda ele geçirilmesi varlık kontrolünü riske atar.

Özellik Çıkarımı
Ham verinin analiz veya modelleme için yararlı temsillere dönüştürülmesidir. Görüntü, ses ve metin verilerinde kullanılabilir.

P

Parametre — Yapay Zekâ Modeli
Modelin eğitim sırasında öğrenilen sayısal değeridir. Parametre sayısı tek başına kalite veya doğruluk ölçüsü değildir.

Passphrase
Bazı cüzdanlarda kurtarma bilgisine ek olarak ayrı anahtarlar oluşturmak için kullanılan ifadedir. Unutulması erişim kaybına neden olabilir.

PCIe
Bilgisayar bileşenleri arasında yüksek hızlı veri aktarımı sağlayan bağlantı standardıdır. Nesil ve hat sayısı kapasiteyi etkiler.

PEFT
Büyük modelin sınırlı sayıdaki parametresini veya ek bileşenlerini eğiterek uyarlama yapan yöntemler ailesidir. LoRA bunun örneklerinden biridir.

Perpetual — Vadesiz Türev Sözleşme
Belirli sona erme tarihi olmayan türev ürün türüdür. Fonlama, teminat ve tasfiye kuralları platforma göre değişir.

Piyasa Değeri
Genellikle dolaşımdaki arzın fiyatla çarpılmasıyla hesaplanan büyüklüktür. Toplam para girişini veya bütün varlıkların satılabilir değerini göstermez.

Piyasa Emri
Mevcut emirlerle işlem gerçekleştirmeyi amaçlayan emirdir. Görünen son fiyatı garanti etmez.

Piyasa Yapıcı — Market Maker
Alım ve satım koşulları sunarak işlem likiditesine katkı sağlayan katılımcıdır. Stratejileri ve riskleri farklı olabilir.

Portföy
Bir kişinin veya kuruluşun sahip olduğu varlık ve pozisyonların bütünüdür. Çok sayıda varlık bulunması gerçek çeşitlendirmeyi garanti etmez.

Proof of Reserves — Rezerv Kanıtı
Belirli varlıkların bulunduğuna ilişkin doğrulama yaklaşımıdır. Bütün yükümlülükleri veya gelecekte sorunsuz çekimi garanti etmeyebilir.

Prompt — İstem
Yapay zekâ sistemine verilen görev, soru veya yönlendirmedir. Modelin kullanacağı bağlamı şekillendirebilir.

Prompt Injection — İstem Enjeksiyonu
Modelin güvenilir talimatlarını, işlediği içerikteki zararlı yönlendirmelerle değiştirmeye çalışma yöntemidir.

Protokol
Bir sistemin iletişim veya işlem kurallarını tanımlayan düzenlemeler bütünüdür. Blockchain kuralları ve internet iletişimi için kullanılabilir.

Pump and Dump
Yanıltıcı tanıtımla fiyat veya talep oluşturup ardından satış yapmaya dayanan manipülatif düzenlemedir. Her hızlı yükseliş bu düzenlemenin kanıtı değildir.

Python
Veri analizi, otomasyon, web geliştirme ve yapay zekâ gibi alanlarda kullanılan genel amaçlı programlama dilidir.

Q

QLoRA
Nicemlenmiş temel model üzerinde LoRA uyarlaması yaparak eğitim belleği ihtiyacını azaltmayı amaçlayan yöntemdir.

QR Kod
Metin veya adres gibi bilgileri taşıyabilen iki boyutlu koddur. İçerdiği bağlantı veya ödeme adresinin güvenilir olduğunu göstermez.

Quantization — Nicemleme
Sayısal değerlerin daha düşük hassasiyetli temsillerle saklanması veya işlenmesidir. Bellek ve hesaplama maliyetini azaltabilir; doğruluğu etkileyebilir.

R

RAG — Getirme Destekli Üretim
Modelin yanıt üretirken dış kaynaklardan getirilen içerikleri kullanmasını sağlayan yaklaşımdır. Kaynak ve getirme hataları devam edebilir.

RAID
Birden fazla diskin performans veya hata dayanıklılığı için birlikte kullanılmasıdır. Yedeklemenin yerine geçmez.

RAM — Rastgele Erişimli Bellek
Çalışan programların verilerini tuttuğu hızlı çalışma belleğidir. Yaygın RAM türlerinde elektrik kesildiğinde içerik kaybolur.

ReAct
Modelin akıl yürütme adımlarıyla araç kullanımı ve çevreden gelen sonuçları birleştirdiği ajan yaklaşımıdır.

Rebase Token
Bakiyelerin veya arzın belirli kurallarla yeniden ayarlanabildiği token türüdür. Token miktarının artması ekonomik kazanç anlamına gelmez.

Regülasyon
Bir faaliyetin kurallar, gözetim ve yükümlülüklerle düzenlenmesidir. Ülkeye ve faaliyet türüne göre değişir.

Render — Görüntü Oluşturma
Dijital model veya sahnenin görüntüye dönüştürülmesi işlemidir. Kripto projesi olan Render ile bağlama göre ayrılmalıdır.

Replay Attack — Tekrar Oynatma Saldırısı
Geçerli bir mesajın veya işlemin yeniden kullanılarak istenmeyen sonuç oluşturulmasıdır. Sistemler bunu önlemek için farklı kontroller kullanır.

Restaking
Stake edilmiş varlıkların ek sistemlerin güvenliği için yeniden kullanıldığı yaklaşımdır. Ek ödüller yanında yeni riskler oluşturabilir.

Risk Yönetimi
Olası kayıpların kaynaklarını belirleme ve taşınan riski sınırlama sürecidir. Bütün kayıpları önlemez.

RISC-V
Açık komut kümesi mimarisidir. Farklı işlemci tasarımlarında kullanılabilir; her RISC-V ürününün aynı performansı sunduğu anlamına gelmez.

Rollup
İşlemleri topluca işleyip ilgili veri veya kanıtları temel ağa aktaran ölçeklendirme yaklaşımıdır. Tasarımlar farklı güvenlik koşulları taşır.

Router — Yönlendirici
Veri paketlerini ağlar arasında uygun yola ileten cihaz veya sistemdir. Modem işlevinden farklıdır.

RPC
Bir yazılımın başka sistemdeki işlevleri çağırmasını sağlayan iletişim yaklaşımıdır. Blockchain cüzdanları ağ erişiminde RPC hizmetleri kullanabilir.

RSI
Fiyat değişimlerinden hesaplanan momentum göstergesidir. Aşırı alım veya satım değeri kesin dönüş sinyali değildir.

Rug Pull
Proje taraflarının likidite veya varlıkları kötüye kullanarak katılımcıları zarara uğratmasıyla ilişkili ifadedir. Proje başarısızlığı tek başına kanıt değildir.

S

Saldırı Yüzeyi
Bir sisteme saldırı yapılabilecek giriş noktalarının ve erişim olanaklarının bütünüdür. Gereksiz hizmetler bu alanı büyütebilir.

Sandviç Saldırısı
Bir kullanıcının işleminin önüne ve arkasına işlemler yerleştirilerek fiyat etkisinden yararlanılmaya çalışılan yöntemdir.

Sanal Bellek
Programlara fiziksel bellekten soyutlanmış adres alanı sağlayan mekanizmadır. Gerektiğinde disk kullanımını da içerebilir; yalnızca diskten RAM oluşturmak değildir.

Sanal Gerçeklik — VR
Kullanıcıya dijital olarak oluşturulmuş bir ortam deneyimi sunan teknolojidir. Genellikle başlık ve takip sistemleriyle kullanılır.

Sanal Makine
Fiziksel bilgisayarın kaynakları üzerinde ayrı bir bilgisayar ortamı çalıştıran yazılım yapısıdır. Kaynak ve güvenlik sınırları yapılandırmaya bağlıdır.

SATA
Depolama cihazlarının bilgisayara bağlanmasında kullanılan arayüz standardıdır. HDD ve bazı SSD’lerde bulunur.

Satoshi
Bitcoin’in en küçük temel birimidir. Bir Bitcoin, 100 milyon satoshiye eşittir.

Sensör
Sıcaklık, ışık veya hareket gibi fiziksel büyüklükleri ölçüp sinyale dönüştüren bileşendir. Ölçüm hataları bulunabilir.

Sentetik Varlık
Başka bir varlığın fiyatına veya ekonomik sonucuna bağlı pozisyon oluşturmayı amaçlayan üründür. Sentetik olması sahte olduğu anlamına gelmez.

Ses Kartı
Ses giriş ve çıkışlarının işlenmesini sağlayan donanımdır. Anakart üzerinde veya ayrı cihaz biçiminde bulunabilir.

Sıcak Cüzdan
Anahtarların çevrim içi cihaz veya yazılım ortamında kullanılabildiği cüzdan modelidir. Günlük kullanım kolaylığı sağlayabilir.

Sıvı Soğutma
Isının sıvı dolaşımıyla taşındığı soğutma yöntemidir. Performans, kurulum ve bakım koşullarına bağlıdır.

Siber Güvenlik
Dijital sistemlerin, ağların ve verilerin saldırılara karşı korunmasıyla ilgilenen alandır. Teknik ve insan kaynaklı riskleri kapsar.

Sinir Ağı
Verilerden örüntü öğrenebilen, bağlantılı hesaplama birimlerinden oluşan model yapısıdır. Biyolojik beyinle aynı sistem değildir.

Slashing
Bazı proof-of-stake ağlarında belirli doğrulayıcı ihlalleri için stake edilen varlıklara uygulanan cezadır.

Snapshot
Bir sistemin belirli andaki durumunun kaydıdır. Airdrop uygunluğu veya veri yedekleme gibi farklı amaçlarla kullanılabilir.

Soğuk Saklama
Kripto anahtarlarının çevrim içi ortamdan ayrı tutulmasına yönelik yaklaşımdır. Yanlış yedekleme ve işlem onayı risklerini tamamen önlemez.

Soğutucu
Bir bileşenin ürettiği ısıyı çevreye aktarmaya yardımcı olan parçadır. Fanla veya farklı soğutma sistemleriyle birlikte kullanılabilir.

Soft Fork
Yeni kuralların geçerli işlemleri daralttığı ve belirli koşullarda eski yazılımla uyumlu kalabildiği protokol değişikliğidir.

Spot İşlem
Varlığın mevcut piyasa koşullarında alınıp satılmasıdır. Kaldıraçsız spot alım, türev sözleşme açılmasıyla aynı değildir.

Spread — Alış-Satış Farkı
Alış ve satış fiyatları arasındaki farktır. İşlemin maliyetini ve piyasanın likidite koşullarını etkileyebilir.

SSD — Katı Hâl Sürücüsü
Verileri hareketli mekanik parça olmadan saklayan depolama cihazıdır. Arayüz, kontrolcü ve bellek türü performansı etkiler.

Stablecoin
Belirli bir varlığın veya değerin fiyatını izlemeyi hedefleyen kripto varlıktır. Hedef değerin korunması ve geri ödeme koşulları garanti değildir.

Staking
Proof-of-stake ağlarında varlıkların güvenlik ve doğrulama süreçlerine katılmasıdır. Ödül ve çıkış koşulları modele göre değişir.

Stop Emri
Belirlenen tetikleme koşulunda etkinleşen emirdir. Piyasa emrine dönüşüyorsa gerçekleşme fiyatı stop seviyesinden farklı olabilir.

Stop-Limit Emri
Stop koşulu oluştuğunda limit emri etkinleştiren yapıdır. Fiyat koşulları uygun değilse gerçekleşmeyebilir.

Sunucu
Diğer cihazlara veri, uygulama veya hizmet sunan sistemdir. Fiziksel cihaz ya da sanal ortam olabilir.

Sürücü — Driver
İşletim sistemiyle donanım arasında iletişim sağlayan yazılımdır. Yanlış veya uyumsuz sürücü sorun oluşturabilir.

Sybil Saldırısı
Tek bir aktörün çok sayıda kimlik veya hesap oluşturarak sistemi etkilemeye çalışmasıdır. Birden fazla hesap tek başına saldırı kanıtı değildir.

Ş

Şifre Yöneticisi
Hesap şifrelerini saklayan ve güçlü, benzersiz şifreler oluşturmaya yardımcı olan araçtır. Ana erişim ve kurtarma yöntemi korunmalıdır.

Şifreleme
Bilginin uygun anahtar olmadan okunmasını zorlaştıran dönüşümdür. Hash hesaplamasıyla aynı işlem değildir.

Şifreli Yedekleme
Yedek verilerin şifreleme kullanılarak saklanmasıdır. Şifre veya anahtar kaybolursa yedeğe erişim de kaybolabilir.

T

Tam Seyreltilmiş Değerleme — FDV
Mevcut fiyatın, tanımlanan toplam veya azami arzla çarpılmasına dayanan ölçümdür. Gelecekteki piyasa değerini garanti etmez.

Tasfiye Fiyatı
Pozisyonun teminat koşullarına göre likidasyona yaklaşacağı fiyat seviyesidir. Hesaplaması ürün ve platform kurallarına bağlıdır.

TDP — Termal Tasarım Gücü
Bileşenin soğutma tasarımıyla ilişkili güç ölçütüdür. Üreticiler arasında tanımı değişebilir; azami elektrik tüketimiyle her zaman aynı değildir.

Teknik Analiz
Fiyat ve işlem verilerindeki eğilimleri inceleyen yöntemlerdir. Ürünün temel ekonomik değerini veya geleceği kesin olarak belirlemez.

Temel Analiz
Varlığın kullanım, ekonomik yapı ve diğer esas özelliklerinin incelenmesidir. Kripto tokenları şirket hisseleriyle aynı hakları sunmayabilir.

Teminat
Borç veya pozisyon yükümlülüğünü desteklemek için ayrılan varlıktır. Değer kaybı, ek teminat veya tasfiye ihtiyacı oluşturabilir.

Termal Macun
Bileşenle soğutucu arasındaki küçük yüzey boşluklarını doldurarak ısı aktarımına yardımcı olan malzemedir.

Termal Pad
Bileşenlerle soğutma yüzeyleri arasında kullanılan ısı iletim malzemesidir. Kalınlık ve uygunluk önemlidir.

Testnet
Bir ağın veya uygulamanın test edildiği ortamdır. Test varlıkları genellikle ana ağdaki ekonomik varlıklarla aynı değeri taşımaz.

Token Açılımı — Token Unlock
Kısıtlı veya kilitli tokenların belirlenen koşullarda kullanılabilir hâle gelmesidir. Açılan bütün tokenların hemen satılacağı anlamına gelmez.

Token Ekonomisi — Tokenomics
Tokenın arzı, dağıtımı, teşvikleri ve kullanım rolünü kapsayan ekonomik tasarımdır.

Token Yakımı
Tokenların harcanamaz hâle getirilmesi veya protokol kurallarıyla arzdan çıkarılmasıdır. Tek başına fiyat artışını garanti etmez.

Tokenizasyon
Belirli varlık veya hakların dijital tokenlarla temsil edilmesidir. Tokenın sunduğu haklar ilgili yapının koşullarına bağlıdır.

Toplam Arz
Bir varlık için oluşturulmuş token miktarını anlatan ölçümdür. Dolaşımdaki arz ve azami arzla aynı değildir.

TPM — Güvenilir Platform Modülü
Anahtar koruma ve sistem bütünlüğü gibi güvenlik görevlerinde kullanılan donanım veya uygun firmware bileşenidir.

TPS — Saniyedeki İşlem Sayısı
Bir sistemin belirli sürede işlediği işlem miktarıdır. Teorik kapasiteyle gerçek kullanım aynı ölçüm değildir.

Trading — Al-Sat
Fiyat değişimlerinden yararlanmayı amaçlayan işlem faaliyetidir. Maliyetler, likidite ve kullanılan ürün sonucu etkiler.

Transformer
Dikkat mekanizmalarını kullanan yapay sinir ağı mimarisidir. Dil modelleri ve farklı veri işleme görevlerinde kullanılabilir.

TVL — Kilitli Toplam Değer
Belirli protokollerde bulunan varlıkların toplam değerini ölçmeye çalışır. Dolar bazlı değişim, varlık fiyatlarından da etkilenir.

U

UEFI
Cihazın başlangıç ve işletim sistemi yükleme süreçlerini yöneten firmware arayüzüdür. Geleneksel BIOS’un yerini alan yapıdır.

UPS — Kesintisiz Güç Kaynağı
Elektrik kesildiğinde belirli süre güç sağlayan sistemdir. Çalışma süresi yük ve kapasiteye bağlıdır.

USB
Cihaz bağlantısı, veri ve güç aktarımında kullanılan standartlar ailesidir. Bağlantı biçimiyle aktarım hızı aynı şey değildir.

USB-C
Bir USB konektör biçimidir. Her USB-C portu aynı veri hızını, görüntü çıkışını veya şarj gücünü desteklemez.

UTXO — Harcanmamış İşlem Çıktısı
Bitcoin gibi ağlarda henüz harcanmamış işlem çıktısıdır. Yeni işlemde girdi olarak kullanılıp tüketilebilir.

Uzaktan Erişim
Bir sisteme başka konumdan bağlanarak veri veya işlev kullanılmasıdır. Yetkilendirme ve bağlantı güvenliği önemlidir.

Uzlaşma Mekanizması
Dağıtık katılımcıların geçerli kayıt durumu üzerinde anlaşmasını sağlayan kurallar bütünüdür. Konsensüs olarak da adlandırılır.

Ü

Üretken Yapay Zekâ
Metin, görüntü, ses veya kod gibi yeni içerikler üreten model ve sistemlerdir. Üretimin akıcı olması doğruluğu garanti etmez.

Üst Ölçekleme — Upscaling
Bir görüntünün daha yüksek çözünürlüğe dönüştürülmesidir. Yeni ayrıntılar tahmin edilebilir; özgün görüntüde bulunmayan bilgi eklenebilir.

V

VA Panel
LCD ekranlarda kullanılan panel teknolojisidir. Genellikle kontrast özellikleriyle anılır; performans modele göre değişir.

Veri Merkezi
Sunucu, depolama ve ağ sistemlerinin işletildiği tesis veya altyapıdır. Güç, soğutma ve bağlantı hizmetleri içerir.

Veri Tabanı
Verilerin belirli yapılar ve sorgulama yöntemleriyle yönetildiği sistemdir. Her veri tabanı blockchain değildir.

Veri Yedekleme
Verilerin kayıp veya bozulma durumunda geri alınabilmesi için ayrı kopyalarının oluşturulmasıdır. Dosya eşitlemeyle aynı korumayı sunmayabilir.

Vesting — Hak Ediş Takvimi
Varlık veya hakların belirli süre ve koşullarla kazanılmasını düzenleyen yapıdır. Token açılımıyla ilişkili olabilir.

Volatilite
Fiyat değişkenliğinin ölçüsüdür. Yüksek volatilite hem yükseliş hem düşüş hareketlerini kapsar.

VPN — Sanal Özel Ağ
Trafiğin belirli bir bağlantı tüneli üzerinden taşınmasını sağlayan teknolojidir. Tam anonimlik veya dolandırıcılıktan korunma garantisi değildir.

VRAM — Ekran Kartı Belleği
Grafik işlem biriminin kullandığı veri belleğidir. Kapasite kadar bant genişliği ve bellek türü de önemlidir.

VRM — Voltaj Düzenleyici Modül
Bileşenin ihtiyaç duyduğu voltajı sağlayan güç düzenleme yapısıdır. Anakart ve ekran kartlarında bulunabilir.

W

Web3
Blockchain ve kullanıcı kontrollü dijital varlıklarla ilişkilendirilen internet yaklaşımıdır. Tek ve evrensel teknik tanımı yoktur.

WebSocket
İstemci ve sunucu arasında sürekli, çift yönlü iletişim sağlayan protokoldür. Gerçek zamanlı veri aktarımında kullanılabilir.

Whitepaper — Teknik Tanıtım Belgesi
Projenin hedeflerini, tasarımını ve ekonomik yapısını açıklayan belgedir. İçeriği bağımsız başarı veya güvenlik kanıtı değildir.

Wi-Fi
Kablosuz yerel ağ iletişim teknolojisidir. Performans mesafe, engeller, kullanılan bant ve cihaz özelliklerine bağlıdır.

Windows
Microsoft tarafından geliştirilen işletim sistemi ailesidir. Özellikler ve destek koşulları sürüme göre değişir.

Worm — Bilgisayar Solucanı
Ağlar veya sistemler üzerinden kendi kendine yayılabilen zararlı yazılım türüdür. Yayılım yöntemi kullanılan açığa bağlıdır.

X

x64
Yaygın kullanımda 64 bit x86 mimarisini ifade eder. AMD64 veya x86-64 adlarıyla da anılır.

x86
Bir işlemci komut kümesi ailesidir. Yazılım etiketlerinde sıklıkla 32 bit sürümleri belirtmek için kullanılır.

XMP
Uyumlu belleklerde önceden tanımlanmış hız ve zamanlama profillerinin uygulanmasını sağlayan teknolojidir. Kararlılık ve uyumluluk sisteme bağlıdır.

Y

Yapay Genel Zekâ — AGI
Geniş görevlerde esnek ve genel yetenek göstermesi hedeflenen yapay zekâ kavramıdır. Tanımı ve ölçüm koşulları üzerinde tam uzlaşma yoktur.

Yapay Zekâ
Algılama, tahmin, içerik üretimi ve karar desteği gibi görevleri gerçekleştiren sistemler alanıdır. Her AI sistemi bilinçli veya bağımsız değildir.

Yapay Zekâ Ajanı
Belirli hedefler için araç kullanabilen ve görev adımları yürütebilen sistemdir. Yetkileri, bütçesi ve denetimi tasarıma bağlıdır.

Yapay Zekâ Çıkarımı — Inference
Eğitilmiş modelin yeni veriler üzerinde çıktı üretmesidir. Eğitim süreciyle aynı aşama değildir.

Yatay Piyasa
Fiyatın belirli dönemde güçlü yön eğilimi göstermeden bir aralıkta dalgalanmasıdır. Sonraki kırılmanın yönünü garanti etmez.

Yazılım
Bir sistemin çalışmasını ve görevlerini tanımlayan programlar bütünüdür. Donanımın fiziksel yapısından farklıdır.

Yazılım Cüzdanı
Kripto anahtarlarının veya yetkilerinin yazılım ortamında yönetildiği cüzdandır. Cihaz ve uygulama güvenliği önemlidir.

Yedekleme
Kayıp durumunda geri dönüş sağlamak için bilgi veya sistem kopyası oluşturulmasıdır. Yedeğin kurtarılabilirliği kontrol edilmelidir.

Yeniden Dengeleme
Portföy ağırlıklarının belirlenen hedeflere yaklaştırılmasıdır. İşlem maliyetleri ve hedeflerin güncelliği dikkate alınmalıdır.

Yenileme Hızı
Ekranın saniyede kaç kez görüntü yenilediğini belirtir ve hertz ile ölçülür. Üretilen FPS ile aynı ölçüm değildir.

Yetkilendirme
Doğrulanmış kullanıcının veya sistemin hangi işlemleri yapabileceğinin belirlenmesidir. Kimlik doğrulamadan farklıdır.

Yield Farming
DeFi uygulamalarında varlık kullanarak ücret veya token ödülü elde etmeye yönelik stratejilerdir. Gelir kaynakları ve riskler farklıdır.

Yönetişim
Bir sistemin kurallarının ve kaynaklarının nasıl yönetildiğini belirleyen karar süreçleridir. Token oylaması tek yöntem değildir.

Yük Dengeleme
İsteklerin veya hesaplama görevlerinin birden fazla kaynağa dağıtılmasıdır. Kapasite ve dayanıklılığa katkı sağlayabilir.

Yüksek Frekanslı İşlem — HFT
Düşük gecikmeli altyapıyla çok kısa zaman aralıklarında işlem fırsatlarını değerlendiren yaklaşımdır. Hız, kâr garantisi değildir.

Z

Zaman Damgası
Bir kayıt veya olayla ilişkilendirilen zaman bilgisidir. Zamanın nasıl üretildiği ve doğrulandığı sisteme bağlıdır.

Zararlı Yazılım — Malware
Sistemlere, verilere veya kullanıcılara zarar vermek amacıyla oluşturulan yazılımların genel adıdır. Virüs ve fidye yazılımı örnekleridir.

Zero-Day — Sıfır Gün Açığı
Genellikle henüz giderilmemiş veya savunma tarafınca yeterince bilinmeyen güvenlik açığı için kullanılan ifadedir.

Zero-Knowledge Proof — Sıfır Bilgi İspatı
Bir iddianın, gerekli doğrulama bilgisi dışında ek gizli bilgi açıklanmadan kanıtlanmasını sağlayan kriptografik yöntemdir.

Zincir Üstü Analiz
Blockchain kayıtlarının incelenmesidir. Transferler görünür olabilir; sahibin kimliği ve ekonomik amacı her zaman belirlenemez.

Zincirler Arası İletişim — Cross-Chain
Farklı blockchain ağları arasında veri, mesaj veya varlık etkileşimini sağlayan yöntemlerdir. Ek güvenlik varsayımları bulunabilir.

ZK-Rollup
Toplu işlem sonuçlarının geçerliliğini kriptografik kanıtlarla temel ağa doğrulatan ölçeklendirme yaklaşımıdır. Veri erişimi ve uygulama tasarımı ayrıca önemlidir.

Zorluk Ayarlaması
Proof-of-work ağlarında blok üretim koşullarını düzenleyen mekanizmadır. Bitcoin’de hedef blok süresine yaklaşılmasına yardımcı olur.

Kaynaklar

Bitcoin protokol açıklamaları; Ethereum’un geliştirici, güvenlik ve ölçeklendirme belgeleri; Glassnode ve Coin Metrics metodoloji açıklamaları; CME Group’un piyasa eğitim metinleri; CISA’nın siber güvenlik rehberleri; ilgili donanım standartları ve üretici teknik belgeleri; yapay zekâ yöntemlerinin özgün araştırma yayınları.

Editör Notu

Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kavramların uygulaması, ağlara, ürünlere ve yazılım sürümlerine göre değişebilir. Tanımlar yatırım önerisi değildir; teknik özellikler güvenlik veya kazanç garantisi sağlamaz.